Jurydyki w Szczecinie
Jurydyki w Szczecinie, czyli niepodlegające władzom miejskim i miejskiemu sądownictwu wydzielone enklawy. Jako wolne enklawy istniały na terenie naszego miasta już w średniowieczu. Ich właścicielami był "stary" Kościół rzymsko-katolicki (jurydyki kościelne i klasztorne), oraz książęta pomorscy (jurydyki książęce). Historiografia niemiecka określała je nazwą „Freiheit”. Jurydyki kościelne i klasztorne po wprowadzeniu reformacji i sekularyzacji dóbr kościelnych przeszły w ręce książąt pomorskich, a następnie Korony szwedzkiej, a po przejęciu Szczecina przez króla pruskiego stały się własnością państwa pruskiego. Posiadały własną administrację i sądy.
A. - Jurydyka zamkowa, wolna enklawa na terenie przyległym do kolegiaty św. Ottona (Freiheit) - po reformacji Schloßfreiheit,
B. - Jurydyka klasztorna, wolna enklawa przy osadzie klasztornej (Klosterhof) - po reformacji Herrenfreiheit,
C. - Jurydyka kościelna, wolna enklawa kościelnej na terenie przyległym do fary Mariackiej (St. Marien Kirchen Freiheit) - po reformacji Marienstift,
D. - Jurydyka klasztorna, wolna enklawa na terenie należącym do konwentu cystersów z Kołbacza (Freiheit) - po reformacji Schloßfreiheit,
1. - Brama Panieńska, 2. - Brama Młyńska, 3. - Brama Passawska, 4. - Brama Świętego Ducha, 7. - Zamek książęcy, 14. - Pedagogium, 17. - Kościół św. Jakuba, 18. - Kościół Mariacki, 19. - Kościół św. Mikołaja, 21. - Kościół św. Ottona, 22. - Kościół św.św. Piotra i Pawła, 27. - Kościół św. Katarzyny
Wykaz enklaw wolnych spod jurysdykcji miejskiej
Na terenie miasta Szczecin przed reformacją i po reformacji istniały następujące jurydyki:
- „Freiheit”, wolna enklawa na terenie przyległym do kolegiaty św. Ottona
- jurydyka zamkowa (Schloßfreiheit)
- Klosterhof, wolna enklawa na terenie należącym do Klasztoru Panieńskiego cysterek
- jurydyka zamkowa (Herrenfreiheit)
- „St. Marien Kirchen Freiheit”, wolna enklawa na na terenie przyległym do fary Mariackiej
- po reformacji zasoby Fundacji Mariackiej (Marienstift)
- „Freiheit”, jurydyka klasztorna, wolna enklawa na terenie należącym do konwentu cystersów z Kołbacza
- po reformacji jurydyka zamkowa (Schloßfreiheit).
Bibliografia
- Wehrmann M., Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911.
- Fredrich C., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2 W: BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
- Hoogeweg H., Die Stifter und Klöster der Provinz Pommern. Bd. 2. Stettin 1925.
- Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
- Dzieje Szczecina. Wiek X – 1805, pod red. Gerarda Labudy. T. II. Wyd. I. Warszawa 1963.
- Encyklopedia Szczecina, pod red. T. Białeckiego. T. I. Wyd. Uniwersytet Szczeciński. Instytut Historii. Zakład Historii Pomorza Zachodniego. Szczecin 1999.
