Mennictwo na Pomorzu szwedzkim

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mennictwo na Pomorzu szwedzkim
Mennictwo na Pomorzu szwedzkim
Dukat, Krystyna, 1641, mennica Szczecin, złoto, ø 23 mm

Mennictwo na Pomorzu szwedzkim (1640-1808)

Władcy szwedzcy w przyłączonej części Pomorza produkcję menniczą rozpoczęli już w czasie wojny trzydziestoletniej w Wolgast (Wołogoszcz) w latach 1633-1634, a w 1640 r. w Szczecinie. Do 1651 r. zainteresowanie mennictwem ze strony zarządu prowincji było niewielkie, produkcja nieregularna i wykonywana z licznymi przerwami. Szwedom nie zależało na uporządkowaniu i zunifikowaniu pomorskiego mennictwa (w dawnych księstwach obowiązywały różne stopy mennicze), lecz na uzyskaniu kolejnego źródła dochodów.

Za panowania królowej Krystyny (1640-1654) najchętniej bito talary, ich części i dukaty. Zdobiono je zgodnie z pomorskim schematem ikonograficznym – wizerunkiem władcy i wielkim herbem dynastycznym Gryfitów. Licznym monetom towarzyszyła tytulatura: REX SVEC(iae) & DVX POMER(aniae) – królowa Szwecji i księżna Pomorza.

Po abdykacji Krystyny, w okresie krótkiego panowania jej następcy Karola X Gustawa (1654-1660), gwałtowny wzrost ceny srebra na europejskim rynku stawał się coraz bardziej odczuwalny. Z tego powodu mennica szczecińska skoncentrowała się na produkcji ponadlokalnych złotych dukatów. Do tradycji z okresu ostatnich władców pomorskich nawiązują również bite szelągi podwójne z identycznym jak dawniej przedstawieniem ukoronowanego, wspiętego gryfa z mieczem i znakiem nominału DS (Doppelschilling) w polu.

Mennictwo pomorskie epoki króla Karola XI (1660-1697) pogłębiło chaos i pozbawiło pieniądz publicznego zaufania. Wysokie ceny srebra spowodowały, iż system monetarny oparty na talarze, obwarowany rozporządzeniem monetarnym Rzeszy z 1559 r., nie przystawał do zmienionych warunków. Stabilizacji miała służyć nowa jednostka monetarna – srebrny gulden o wartości 2/3 talara (bity według obniżonej, 12-talarowej stopy menniczej). Modernizacja systemu nie zmieniła oblicza monet bitych w Szczecinie. Nadal powtarzają się schematy dla poszczególnych drobnych nominałów (gryf/tarcza herbowa).

Za panowania Karola XII (1697-1718), na ostatnim etapie działalności mennicy szczecińskiej, produkcja ograniczona została do bicia monet drobnych – witenów i półszelągów oraz grubszych – 2/3 talara i złotych dukatów. Srebrne guldeny emitowano na zapłatę żołdu dla wojska podczas trzeciej wojny północnej. Odnoszone przez króla sukcesy militarne upamiętniono interesującymi emisjami okolicznościowymi o mocnych treściach propagandowych.

Po klęsce Szwecji w wojnie i utracie Szczecina (1713) mennictwo przeniesiono do Stralsundu (Strzałów), nowej siedziby władz pomorskiej prowincji. Mennica strzałowska uruchomiona została dopiero w 1758 r., emitując początkowo drobne nominały (szelągi i grosze), przedstawiające ukoronowany monogram królewski Adolfa Fryderyka (17511771) na jednej stronie i napis informujący o wartości na odwrocie. Innowacją były ponadlokalne monety złote – adolfdory (5 talarów bitych w złocie). Znalazł się na nich portret króla i wyobrażenie uzbrojonego w miecz ukoronowanego gryfa. Taki sam wizerunek gryfa umieszczany był na nominałach dwu-, cztero- i ośmiogroszowych. Adolf Fryderyk był ostatnim królem szwedzkim, którego portret i tytulatura występują na monetach pomorskich. Jego następcy, Gustaw III (1771-1792) i Gustaw IV Adolf (1792-1809), jedynie sporadycznie bili bardzo oszczędne w formie i wyrazie miedziane 3-fenigi. Z tradycją pomorską wiąże je wizerunek ukoronowanego gryfa z uniesionym mieczem. Emisje tych monet w 1808 r. zakończyły szwedzkie mennictwo na ziemiach pomorskich.

Zobacz też

Galeria



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Genowefa Horoszko