Walerian Lachnitt

	Walerian Lachnitt
	recenzent teatralny, publicysta, reżyser, dyrektor teatrów, działacz kultury
Data urodzenia	27 listopada 1913
Miejsce urodzenia	Chrzanów
Data śmierci	3 marca 1982
Miejsce śmierci	Gdańsk
Miejsce spoczynku	Cmentarz Komunalny w Gdyni (kw. 26-40-14)

Walerian Lachnitt (1913-1982 ) – recenzent teatralny, publicysta, kierownik literacki teatrów, reżyser

STRONA W BUDOWIE

Życiorys

Walerian Lachnitt urodził się 27 listopada 1913 roku w Chrzanowie k. Krakowa. Był synem Eugeniusza i Marii z d. Kalwas. Uczęszczał do Gimnazjum św. Jacka w Krakowie. Studiował polonistykę pod kierunkiem Stanisława Pigonia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jeszcze w trakcie studiów pisał recenzje do pisma akademickiego „Nasz Wyraz”. Po ukończeniu studiów w 1936 roku podjął pracę jako recenzent i publicysta teatralny.Recenzje publikował m.in. w „Asie”, „Kulturze”, „Kurierze Literacko-Naukowym” i „Trybunie Literackiej”. Współpracował także z Polskim Radiem i z akademickim kołem literacko-artystycznym „Litart”. Od 1937 roku do wybuchy wojny był pracownikiem krakowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Księgarni Kolejowych „Ruch”.

Uczestniczył w kampanii wrześniowej. Po ucieczce na Węgry, został internowany w obozach Kisbodek i Magyarnas. Od 1940 roku był więźniem niemieckich obozów jenieckich Kaisersteinbruch, Villingen i Fallingbostell. Tam podjął próby utworzenia amatorskich zespołów teatralnych. Pracował w oddziałach roboczych w Barbrake, Hoi i Essen. Po wyzwoleniu obozów przez oddziały brytyjskie, współorganizował Szpital Polski w Meppen k. Lubeki. Tam poznał Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego oraz swoją przyszłą, pierwszą żonę.

Na początku 1946 roku powrócił do Polski. Krótko przebywał w Gdańsku, Krakowie, a potem w Poznaniu. W maju 1946 roku zamieszkał w Szczecinie przy ul. Św. Łucji (obecnie Wszystkich Świętych). O swojej decyzji pisał: (...) Szczecin wydał mi się miejscem, gdzie wiele się dzieje i wiele jeszcze można zdziałać. (...) Wszystkich porywała nowość, pionierskość, a także historyczna odbudowa, naszego po latach, Szczecina. To spojrzenie w słowiańską przeszłość tego miasta i Pomorza Zachodniego, przekonanie, że to, co tam wtedy robiliśmy, powinno być i jest miarą tej historycznej przeszłości. Drugą sprawą była świadomość ogromnej satysfakcji, że wszystko, co robimy, robimy pierwsi. (...) Prawda też, że gdzie indziej nie było chyba takich możliwości dla wielu z nas. Tam byliśmy jednymi z wielu, tu byliśmy „pionierami” w najlepszym tego słowa znaczeniu. (w zbiorach prof. Kazimierza Kozłowskiego)

Walerian Lachnitt był jednym ze współzałożycieli Klubu Literacko-Artystycznego (późniejszy Klub „13 Muz”). W 1948 roku został członkiem zarządu klubu. W klubie wygłaszał m.in. odczyty o polskiej powieści. Czytał także fragmenty niepublikowanych książek.

W 1946 roku został zatrudniony w lokalnej rozgłośni radiowej jako referent programowo-informacyjny. Od 27 maja 1946 do 1 października 1948 pracował na stanowisku naczelnika Wydziału Programowego. Był pierwszym kierownikiem Redakcji Literackiej (od 27 lipca 1946) oraz autorem audycji kulturalnych (m.in. cotygodniowa Kronika kulturalna Szczecina), publicystycznych, historycznych felietonów radiowych (Dzieje Pomorza Zachodniego) oraz słuchowiska (Rafał z lasu współaut. Zofia Walicka-Neumannowa). Także reżyserował. Był wiceprzewodniczącym Związku Zawodowego Pracowników Polskiego Radia. W ramach ogólnopolskich czystek kadrowych został zwolniony ze stanowiska w Polskim Radiu we wrześniu 1948 roku. Mimo to, jego audycje jeszcze przez jakiś czas ukazywały się na antenie. W latach 1950-1952 pełnił obowiązki dyrektora Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej.

Jako jeden z pierwszych osiadłych w mieście ludzi pióra w 1946 roku podjął współpracę ze Spółdzielnią Wydawniczą Polskie Pismo i Książka. Zafascynowany Pomorzem Zachodnim, w wydawnictwie tym opublikował książkę Pod znakiem Gryfa (1947). O Pomorzu pisał także reportaże, opowiadania, przywracał zapomniane legendy. Był jednak przede wszystkim dziennikarzem, recenzentem i krytykiem literacko-teatralnym wydawanego przez Spółdzielnię tygodnika „Szczecin” (po zmianie tytułu i profilu czasopisma „Tygodnik Wybrzeża”) oraz jego społecznym członkiem władz. Recenzje i felietony zamieszczał również w „Ilustrowanym Kurierze Polskim”, „Arkonie”, „Jantarze”, „Odrze”, „Wietrze od Morza” oraz „Życiu i Kulturze”, dodatku tygodniowym do dziennika „Głos Szczeciński”. Publikował m.in. pod pseudonimami: W-itt, W.L., w.z., W.Z., „Kaktus”, J. Kubaszewski. Bezskutecznie usiłował powołać do życia w Szczecinie czasopisma „Widnokręgi”. Z języka czeskiego przetłumaczył bajkę Oldřicha Sirovátki Jak olbrzym Podobłok został milicjantem (1950). Był autorem niedokończonej noweli filmowej Salut syren oraz pracy Tematyka polska w literaturze niemieckiej. Na przełomie lat 40. i 50. uchodził za jednego z najważniejszych krytyków teatralnych Szczecina. Wielokrotnie uczestniczył w pracach jury konkursów i przeglądów literackich, teatralnych, recytatorskich.

W 1952 roku na zaproszenie ówczesnego kierownika artystycznego Państwowych Teatrów Dramatycznych w Szczecinie, Emila Chaberskiego, objął stanowisko kierownika literackiego tutejszej sceny. W styczniu 1955 roku został również zastępcą dyrektora ds. artystycznych i przewodniczącym Sekcji Propagandy PTD. Cennym dokumentem teatralnej działalności był prowadzony przez niego Dziennik czynności kierownika literackiego Teatru Polskiego w Szczecinie w latach 1954-1956. W latach 1954-1955 był członkiem Rady Artystycznej przedsiębiorstwa „Artos”.

Z dniem 1 października 1955 został kierownikiem literackim Teatru Wybrzeże w Gdańsku. Stanowisko to piastował do 1959 roku. Równocześnie od 1 stycznia do 31 maja był kierownikiem literackim Bałtyckiego Teatru Dramatycznego w Koszalinie. W sez. 1959/60 kierował od strony artystycznej i literackiej nowo utworzoną Sceną Objazdową Teatru Wybrzeże. Po przekształceniu tej sceny w Teatr Ziemi Gdańskiej w Gdyni (1 kwietnia 1964) został także jej dyrektorem (od 1 czerwca 1966), a od 1 stycznia 1972 tylko dyrektorem i reżyserem (sez. 1972/73).

Jako reżyser zadebiutował Matką Karela Čapka w Teatrze Wybrzeże w 1956 roku. Na tej scenie wyreżyserował także Ich czworo Gabrieli Zapolskiej i Dom Bernardy Alba Federico Garcíi Lorki (oba w 1957). Na scenie objazdowej tego teatru wyreżyserował Nie jesteśmy aniołami Fehera Klary i Marię Stuart Juliusza Słowackiego (oba w 1960), Most Jerzego Szaniawskiego (1962) i Lato w Nohant Jarosława Iwaszkiewicza (1963).

W 1962 roku zdał eksternistyczny egzamin reżyserski. Kolejno reżyserował w teatrach Ziemi Gdańskiej, w Prenzlau (NRD), Jeleniej Górze, Tarnowie i w Częstochowie.

Mimo przejścia 30 lipca 1973 roku na emeryturę, wyreżyserował jeszcze Don Carlosa Friedricha Schillera (1974) i Dwa teatry Jerzego Szaniawskiego (1982) w Teatrze Ziemi Gdańskiej w Gdyni oraz w 1979 roku Rozmowę w domu państwa... Hacksa Petera w teatrze w Schwedt (NRD).

W Gdańsku zajmował się także publicystyką teatralną. Był m.in. autorem broszur okolicznościowych o Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1957) i Teatrze Ziemi Gdańskiej w Gdyni (1969), publikacji Dwadzieścia lat Teatru Dramatycznego w Gdyni (1979) oraz licznych artykułów. Pisał także teksty i felietony do programów teatralnych (cykl Tropami wagantów). Był stałym recenzentem „Głosu Wybrzeża”. Współpracował z amatorskimi zespołami teatralnymi. Był jurorem festiwalu „Bursztynowa Maska”.

Zajmował się także pedagogiką. Prowadził zajęcia z historii teatru i dramatu w Zaocznym Studium Oświaty dla Dorosłych przy Wyższej Szkole Marynarki Wojennej w Gdyni.

Od 1950 roku był członkiem Związku Literatów Polskich (kandydat od 1946). Po wojnie należał do Stronnictwa Pracy. W 1946 roku został delegatem województwa szczecińskiego na Kongres SP. Po rozwiązaniu Stronnictwa był bezpartyjny. W 1953 roku został członkiem PZPR. W latach 1953-1955 był członkiem Wojewódzkiego Komitetu Obrońców Pokoju. W latach 1952-1955 był radnym Miejskiej Rady Narodowej w Szczecinie, a po wyjeździe do Gdańska, radnym tamtejszej Wojewódzkiej Rady Narodowej.

Dwukrotnie żonaty. z Jadwigą Mizerską i z Sylwiną z d. Janowicz (1931-2021), kierownikiem literackim teatru.

Zmarł 3 marca 1982 roku w Gdańsku. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym w Gdyni przy ul.Witomińskiej 76 (kw. 26-40-14).