Biblioteka zamkowa w Płotach
Biblioteka zamkowa w Płotach – biblioteka szlachecka funkcjonująca nieprzerwanie i niepodzielnie od połowy XVIII w. do 1945 r.
Historia
Biblioteka zamkowa w Płotach założona została w połowie XVIII stulecia przez Fryderyka Wilhelma von der Osten, który jako pierwszy z rodu zaczął zbierać materiały związane z historią regionu. Założyciel ulokował ją w nowym zamku.
Kres biblioteki w pierwotnym stanie nastąpił wczesną wiosną 1945 roku. Ostatni właściciel rezydencji, Karl Graf von Bismarck-Osten (1874-1952), zdecydował odesłać część rękopiśmiennego zasobu oraz obrazy na zachód. Po zakończeniu wojny dokumenty wróciły do rąk właścicieli i obecnie znajdują się jako depozyty w Krajowym Archiwum w Greifswaldzie[1] a portrety książąt w tamtejszym Krajowym Muzeum Pomorskim.
Reszta zbiorów, której nie udało się wywieźć, pozostała na terenie majątku. Po opuszczeniu Płotów przez ostatnich właścicieli zamek wraz z mieniem ruchomym stał się tzw. majątkiem porzuconym[2]. Książki pozostawione w takich posiadłościach zabezpieczane były przez powołaną 1 grudnia 1945 roku Delegaturę Ministerstwa Oświaty do zabezpieczania księgozbiorów opuszczonych i porzuconych, a urzędniczką delegatury na okręg szczeciński została Maria Quirini[3].
O wartości kolekcji zgromadzonej przez Ostenów-Bismarcków wiedziały władze polskie w czasie walk o Pomorze oraz władze lokalne po zakończeniu wojny. W październiku 1945 roku biblioteka była zabezpieczona. O jej przejęcie bezskutecznie zabiegał Stefan Burhardt, dyrektor biblioteki uniwersyteckiej w Toruniu. W następnym roku udało się to Zygmuntowi Dylikowi, upoważnionemu przez dyrektora Naczelnej Dyrekcji Bibliotek - Józefa Grycza. Płockie zbiory wywiezione zostały do powołanej 11 lutego 1945 roku Biblioteki Uniwersyteckiej w Łodzi (BUŁ)[4]. Tym samym w centralnej Polsce znalazł się ponad 13-tysięczny zbiór w dużej części pomorzoznawczy, a w nim około 7 tysięcy starych druków i 11 inkunabułów. Pewna część książek trafiła do Biblioteki Narodowej, pojedyncze egzemplarze można znaleźć w Książnicy Pomorskiej.
Zbiory
Potomkowie Fryderyka Wilhelma dążyli do osiągnięcia kompletności zbiorów dotyczących Pomorza w zakresie dziejopisarstwa i literatury. Oprócz tego gromadzili także obrazy, monety i mapy. W ciągu kilku pokoleń biblioteka zamkowa stała się jedną ze znakomitszych pomorskich bibliotek szlacheckich, a przyczynił się do tego sam założyciel, który życzył sobie, aby po jego śmierci zbiór stanowił niepodzielną całość. Katalog kartkowy z około 1900 roku objął 16 tysięcy dzieł. Wśród pomeraników wymienić można odpisy kronik Bugenhagena i Kanzowa, genealogie rodów, opracowania dotyczące historii, mapy Lubinusa, portrety książąt i pomorskich osobistości.
W kolekcji znajdowały się także rękopisy i druki dokumentujące stan wiedzy Europejczyków na przestrzeni kilku wieków z różnych dziedzin, m.in. medycyny, prawa, techniki, sztuk pięknych, geografii.
-
Karta w katalogu biblioteki BUŁ -
Grzbiet inkunabułu z sygnaturą biblioteki zamkowej (ze zbiorów BUŁ) -
Karta w katalogu biblioteki BUŁ -
Znaki własnościowe na wyklejce górnej okładziny inkunabułu (ze zbiorów BUŁ)
Przypisy
- ↑ Ariadne | Archivportal Mecklenburg-Vorpommern [online] [Przeglądany 15 września 2018]
- ↑ Dziennik ustaw 1945, nr 17, poz. 97
- ↑ P. Garlicki. Teki Marii Quirini jako źródło do dziejów poniemieckich księgozbiorów na Pomorzu Zachodnim. W: Księgozbiory rozproszone. Losy księgozbiorów historycznych po II wojnie światowej. Redakcja A. Siuciak. Malbork 2015, s. 83-94,
- ↑ Z.S. Dylik. Biblioteka Uniwersytecka w Łodzi w pierwszym okresie istnienia. Życie Szkoły Wyższej, 1980., nr 7-8, s. 103
Bibliografia
- Bismarck-Osten, Ferdinand von. Die Sammlung zu Schloss Plathe und ihr Begründer Friedrich-Wilhelm von der Osten (1721-1786). Baltische Studien, N. F., 62 (1976), s. 63–72.
- Rymar, Edward. Biblioteka Ostenów w Płotach (1). Bibliotekarz Zachodniopomorski 2004, nr 1, s. 36-43.
- Rymar, Edward. Biblioteka Ostenów-Bismarcków w Płotach. Cz. 2. Tajemnice rozproszenia. Bibliotekarz Zachodniopomorski 2005, nr 4, s. 41-52.
- Rymar, Edward. Biblioteka Ostenów-Bismarcków w Płotach. Cz. 3. Stare i nowe tropy rozproszenia zbiorów. Bibliotekarz Zachodniopomorski 2009, nr 3-4, s. 32-35.
- Michalska, Agata. Inkunabuły bibliotek Pomorza Zachodniego i ich powojenne losy. W: Księgozbiory rozproszone. Losy księgozbiorów historycznych po II wojnie światowej. Redakcja A. Siuciak. Malbork 2015, s. 129-138.
- Bartnik, Dorota. Stare druki źródłem informacji kartograficznej o ziemiach polskich. W: Zbiory specjalne w bibliotekach polskich: problematyka badawcza i organizacyjna, pod red. Agnieszki Borysowskiej (Seria Bibliotekarza Zachodniopomorskiego, T. XIV), Szczecin 2015, s. 119-130.
- Senarclens, Vanessa de. Teile einer verstreuten Büchersammlung aus dem 18. Jahrhundert. Die Bibliothek Schloss Plathe und ihre Benutzer: Części rozproszonych księgozbiorów XVIII-wiecznych. Biblioteka zamku Plathe i jej użytkownicy. W: Unbekannte Schätze. Germanica des 16. Jahrhunderts in der Universitätsbibliothek Łódź: Nieznane skarby. Germanika XVI-wieczne w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego / Herausgegeben von Cora Dietl und Małgorzata Kubisiak. Łódź 2018, s. 117-146.
Linki zewnętrzne
- Bibliothek Schloss Plathe Przeglądany 15 września 2018.
- Bibliothek Schloss Plathe | Familie von Bismarck-Osten. Przeglądany 15 września 2018.
- Urząd Miejski w Płotach Przeglądany 15 września 2018.
