Bornholm (obraz)
| Bornholm Otto Lämmerhirta | |||
| |||
| Autor | Otto Lämmerhirt | ||
| Lokalizacja | Własność Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Narodowego w Szczecinie, depozyt w Muzeum Narodowym w Szczecinie | ||
| Data powstania | 1905 | ||
| Materiał | olej, płótno; 168 x 200,5 cm | ||
| Wymiary | {{{wymiary}}} | ||
Autor
Otto Alexander Lämmerhirt urodził się 28 czerwca 1867 r. w Neusalz an der Oder (obecnie Nowa Sól), w rodzinie lekarza Carla Lämmerhirta i jego żony Emmy. We wczesnej młodości, zdradzając talent artystyczny, rysował i malował nadodrzańskie widoki rodzimej okolicy (Neusalz an der Oder / Nowa Sól, Beweringen / Bobrowniki, Carolath / Siedlisko).
Naukę malarskiego rzemiosła podjął w klasie pejzażu w Królewsko-Pruskiej Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie. Studiował w pracowniach Eugena Brachta i Hansa Gudego. Istotny wpływ na ukształtowanie się indywidualnego stylu młodego artysty miały także prace wybitnego marynisty związanego ze szkołą düsseldorfską – Andreasa Achenbacha.
Po studiach malarz osiadł w Berlinie. W latach 1898–1919 regularnie uczestniczył w dorocznych edycjach Wielkiej Berlińskiej Wystawy Sztuki. W poszukiwaniu tematów i motywów dla swoich pejzaży, głównie marynistycznych, odbywał liczne podróże nad Bałtyk. Często w okresie wakacyjnym powracał także w swe rodzinne strony. Otto Lämmerhirt – w nowoczesny sposób posługując się plamą barwną, bogatą fakturą, swobodnie operując kolorem i światłem – starał się w swoich marinach uchwycić siłę morskiego żywiołu oraz urok bałtyckiego wybrzeża. Malował widoki portów, statków, pejzaże bałtyckich wysp – Rugii, Uznamu i Bornholmu.
W 1935 roku 68-letni artysta przebywał w Zingst nieopodal Stralsundu. Mieszkając w tamtejszym ośrodku wypoczynkowym należącym do NSDAP-SA, obsługując maszynkę spirytusową do gotowania, wywołał pożar i zginął w jego płomieniach. Zmarł 10 marca 1935 roku, został pochowany na cmentarzu w Zingst.
Dzieło
Wielkoformatowy obraz Bornholm notowany jest w dawnej literaturze przedmiotu, m.in. w niezmiennie fundamentalnym dla historii sztuki, wielotomowym, biograficznym kompendium poświęconym artystom autorstwa Ulricha Thieme, Feliksa Beckera, w którym dzieło uznane zostało za jedno z najważniejszych dokonań Lämmerhirta.
Obraz stanowi pokłosie podróży artystycznej malarza na tę duńską wyspę. Lämmerhirt utrwalił widok północnego wybrzeża duńskiej wyspy pomiędzy miejscowościami Hammerhavn i Vang. Ukazany został fragment zatoki u podnóża niewielkiego wzgórza z ruinami średniowiecznego zamku warownego Hammershus. Wybrzeże klifowe ze stromymi, nagimi, granitowymi urwiskami, tworzące nieregularną linię brzegową układającą się w ciąg niewielkich malowniczych zatoczek jest interesującym geologicznym świadectwem prekambryjskiej przeszłości wyspy. Charakterystyczny element okolicy to znajdująca się przy brzegu, częściowo zanurzona w morzu skała, która swą formą przypomina wielbłądzie lub lwie głowy – Kamelhovederne lub Løvehovederne. Chętnie odwiedzane przez podróżników i turystów ruiny zamku oraz okoliczne, miejscami zalesione, miejscami porośnięte zróżnicowaną niską roślinnością górne szczyty nadmorskich klifów, stromymi uskokami schodzące ku morzu, tworzą romantyczne, surowe w swym wyrazie miejsce spotkania skalistego lądu z morskim żywiołem.
Malarz poprzez monumentalność i malarski rozmach kompozycji, bogactwo i zróżnicowanie, głównie chłodnych tonów barwnych, uchwycił w symboliczny sposób potęgę natury. W kontekście nabytego w 2018 roku przez Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Narodowego w Szczecinie i przekazanego w depozyt muzealny obrazu, warto wspomnieć również o pochodzącym z 1925 roku, wykonanym w mniejszym formacie (80 x 120 cm) wariancie kompozycyjnym. Praca, która pojawiła się pod koniec 2010 roku na aukcji w Domu Aukcyjnym Satow, powtarza kadr obrazu w odmiennym oświetleniu – malowniczy zakątek wyspy przedstawiony został w promieniach zachodzącego słońca. Późniejsze przedstawienie wzbogacone zostało takż o drobny rodzajowy sztafaż.
Historia obrazu
Namalowany przez Lämmerhirta w 1905 roku obraz Bornholm został niezwłocznie oprawiony w berlińskim zakładzie ramiarskim Keltz-Meiners, mieszczącym się przy Leipzigerstrasse 10 i jeszcze w tym samym roku zaprezentowany publicznie podczas Wielkiej Berlińskiej Wystawy Sztuki w pawilonie wystawienniczym przy Lehrter Bahnhof w Berlinie (23.04–17.09.1905). Pracę nabył wówczas Paul Manasse, przedstawiciel znanej i zasłużonej dla Szczecina rodziny kupieckiej, który wraz z braćmi Maksem, Arnoldem i Leo, współprowadził starą (założoną w 1834 roku), rodzinną firmę L. Manasse. Obraz znajdował się w jego mieszkaniu przy Breitestrasse 14 (obecnie ul. ks. kardynała Stefana Wyszyńskiego).
Do zbiorów Museum der Stadt Stettin został pozyskany w formie daru w drugiej połowie 1916 roku. W imieniu zmarłego w czasie działań pierwszowojennych Paula Manassego przekazał go jego brat Leo Manasse, który poza aktywnością kupiecką pełnił w Szczecinie także urząd konsula Grecji. Wartość dzieła oszacowano na 1000 marek. Praca została wpisana do księgi inwentarzowej muzeum pod pozycją 250.
W styczniu 1934 r. dzieło zostało wypożyczone szczecińskiej jednostce Schutzpolizei (policji prewencyjnej) do dekoracji kasyna, mieszczącego się w gmachu Polizeipräsidium przy Elisabethstrasse 35 (dziś gmach Komendy Miejskiej Policji przy ul. Kaszubskiej 35). W okresie powojennych zawirowań obraz zniknął z pola widzenia, a miejsce jego przechowywania dotychczas nie było znane. W 2018 roku pojawił się na rynku dzieł sztuki w Szczecinie – w Galerii Marka Wyłupka i tamże zakupiony przez Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Narodowego w Szczecinie. W ten sposób w 2018 roku obraz powrócił do gmachu muzealnego, w którym niegdyś się znajdował, a który opuścił w 1934 roku.
Bibliografia
- Otto Lämmerhirt, w: Ulrich Thieme, Felix Becker, Allgemeines Lexikon der bildendnen Künstler von der Antike bis zur Gegenwart, Leipzig 1929, t. 22, s. 194.
- Hermann Otto Thiel, Kunstmaler Otto Lämmerhirt, w: „Grünberger Hauskalender. Heimatkalender für die Kreise Grünberg und Freystadt auf das Jahr 1936“, R. 25: 1936, s. 80, tabl. 5 [online] [dostęp 2.11.2019].
- Marek Gralka, Malarz, z którego zadrwił los (z serii: Artyści z Neusalz, cz. 6), „Tygodnik Krąg”, 2.08.2017 [online] [dostęp 2.11.2019].
- Dariusz Kacprzak, Malarstwo szczęśliwych ludzi – impresja bornholmska / De lykkelige menneskers kunst – bornholmske indtryk / Paintings by happy people – Bornholm impression, w: Dariusz Kacprzak, Lars Kœrulf Møller, Beata M. Wolska, Sztuka szczęsliwych ludzi. Malarstwo na Bornholmie w XIX i XX wieku / Kunst fra lykk eli ge mennesk er. Maleri på Bornholm i det 19. og 20. århundrede / Art of happy people. Painting on Bornholm in the 19th and 20th centuries, kat. wyst. Muzeum Narodowe w Szczecinie, 6.10.2018–17.03.2019, Szczecin 2018, s. 12–14, 217–218, il. s. 17.
- Dariusz Kacprzak, Wokół jednego zabytku: „Bornholm” Ottona Laemmerhirta powrócił do szczecińskiego muzeum, „Spotkania z Zabytkami”, 2019, nr 5-6, s. 28–29, il.
