Edward Balcerzan
| Edward Balcerzan | |||
| literaturoznawca | |||
|
| |||
| Data urodzenia | 13 października 1937 | ||
| Miejsce urodzenia | Wołczeńsk | ||
| Narodowość | polska | ||
Edward Balcerzan (ur. 1937) - teoretyk literatury, krytyk literacki, tłumacz, poeta, prozaik.
Życiorys
Edward Balcerzan urodził się 13 października 1937 roku w Wołczeńsku w obwodzie charkowskim. Jego rodzice Eugeniusz i Maria z Żywotowskich byli nauczycielami. Latem 1946 r. zamieszkał z matką w Szczecinie gdzie ukończył szkołę podstawową i liceum. Wiersze zaczął publikować w 1950 r. w „Świecie Młodych”, za debiut uznaje Sonety Nadodrzańskie, które ukazały się w 1955 w „Życiu i Kulturze” dodatku literackim „Głosu Szczecińskiego”. W tym też roku został przyjęty do Koła Młodych przy szczecińskim Oddziale ZLP. Należał do grupy literacko – plastycznej „Metafora”.
W latach 1956 – 1961 studiował polonistykę na UAM. Należał do Koła Naukowego polonistów. Współzałożył czasopismo „Wiatraki”. Pracę magisterską poświęcił powieściom Witkacego.
W 1959 r. ożenił się z Bogusławą Latawiec. Po studiach pracował jako bibliotekarz na Politechnice Szczecińskiej. W 1961 r. został przyjęty do ZLP, był sekretarzem Oddziału szczecińskiego. Współpracował z radiem i czasopismami. Zdobywał nagrody i wyróżnienia m.in.: w 1962 przewodniczącego Wydziału Kultury MRN, w 1963 II nagrodę w turnieju poetyckim o nagrodę Czerwonej Róży.
W 1962 objął asystenturę w Katedrze Literatury Polskiej UAM. W 1963 wstąpił do PZPR. W latach 1963–71 sekretarzował poznańskiemu Oddziałowi ZPL. Był też kierownikiem redakcji literackiej Wydawnictwa Poznańskiego, redaktorem czytanego dwutygodnika „Struktury” przy klubie „Odnowa”, kierownikiem działu literackiego miesięcznika „Nurt”.
W 1969 r. obronił dysertację „Bruno Jasieński po polsku i po rosyjsku. Stylistyczne problemy dwujęzyczności”. Promotorem pracy był prof. Jerzy Ziomek. W tym też roku otrzymał nagrodę im. A. Brucknera Wydziału I Nauk Społecznych PAN za książkę będącą rozwinięciem doktoratu.
W 1972 r. habilitował się na podstawie pracy „Przez znaki. Granice autonomii sztuki poetyckiej na materiale polskiej poezji współczesnej”. W tym też roku wszedł do Komitetu Nauki o literaturze PAN (kadencje 1972–77, 1981–83, 1987–89). Od 1973 r. był docentem w Instytucie Filologii Polskiej UAM. Wszedł w skład redakcji dwumiesięcznika „Teksty”. W latach: 1977, 1979, 1984 wykładał w Uppsali a 1981–1983 w Turku.
W latach 1980–1981 członek Zarządu Głównego ZLP, a w 1981 wiceprezes Oddziału poznańskiego. Od 1980 r. działał w NSZZ „Solidarność” i był w zespole związkowego pisma „Środowisko”. W kwietniu 1981 wystąpił z PZPR. Mieszka w Poznaniu.
Nagrody (wybór)
- 1969 – im. Aleksandra Brucknera Wydziału Społecznego PAN za „Styl i poetykę twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego”.
- 1971 – „Odry” za „Oprócz głosu. Szkice krytyczno literackie”.
- 1992 – Fundacji A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku w dziedzinie teorii literatury za „Przygody człowieka książkowego: (ogólne i szczególne)”.
- 1998 Polskiego PEN Clubu za „Śmiech pokoleń – płacz pokoleń”.
- 1998 – „Literatury na Świecie za „Literaturę z literatury (strategie tłumaczy)”.
- 2010 – Mamuta „Literatury na Świecie” za całokształt twórczości.
Publikacje
Poezja i proza
- Morze, pergamin i ty, Poznań 1960.
- Pobyt, Poznań 1964.
- Podwójne interlinie, Warszawa 1964,
- Granica na moment: wiersze, przekłady pastisze, Poznań 1969.
- Któż by nas takich pięknych: tryptyk Poznań 1972
- Późny wiek, Warszawa 1972
- Perehinia i słoneczniki, Poznań 2003
- Wiersze nie wszystkie, Mikołów 2009.
Przekłady
- Sasza Czornyj, Wyspa dzieci, Warszawa 1967.
- Gennadij Ajg, Pola - sobowtóry: wiersze 1954-1994, Poznań 1995
Prace krytycznoliterackie (ważniejsze pozycje)
- Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego, Wrocław 1968.
- Oprócz głosu: szkice krytycznoliterackie, Warszawa,1971.
- Przez znaki: granice autonomii sztuki poetyckiej: na materiale polskiej poezji współczesnej, Poznań 1972.
- Śmiech pokoleń – płacz pokoleń, Kraków 1976.
- Pisarze polscy o sztuce przekładu: 1440 – 1974: antologia, wyb. E. Balcerzan, Anna Jelec-Legeżyńska i Bogumiła Kluth, Poznań 1977.
- Kręgi wtajemniczenia: czytelnik, badacz, tłumacz, pisarz, Kraków 1982.
- Tłumaczenie jako „wojna światów”: w kręgu translatologii i komparatystyki, Poznań, 2011.
- Wielojęzyczność literatury i problemy przekładu artystycznego, red. E. Balcerzan, Wrocław [etc.] 1984.
- Włodzimierz Majakowski, Warszawa 1984.
- Liryka Juliana Przybosia, Warszawa, 1989.
- Przygody człowieka książkowego: (ogólne i szczególne), Warszawa 1990
- Poezja polska w latach 1918 – 1939, Warszawa 1996.
- Literatura z literatury: (strategie tłumaczy), Katowice, 1998.
- Stulecie Przybosia: praca zbiorowa, red. Stanisław Balbus i E. Balcerzan, Poznań, 2002.
- O nowatorstwie, Gdańsk 2004.
- Zuchwalstwo samoświadomości, Lublin 2005.
- Pisarze polscy o sztuce przekładu: 1440 – 2005: antologia, wyb. E. Balcerzan i Ewa Rajewska, Poznań 2007.
- Porwani przez przenośnie: o literaturoznawczych metaforach, red. E. Balcerzan, Agnieszka Kwiatkowska, Poznań 2007.
- Literackość: modele, gradacje, eksperymenty, Toruń 2013.
Bibliografia
- Słownik współczesnych pisarzy polskich, Seria 2, red. Jadwiga Czachowska, T. 1, Warszawa 1972, s. 47–49.
- Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, red. Jadwiga Czachowska, Alicja Szałagan, T. 1, Warszawa 1994, s. 80–83.
- Prace Edwarda Balcerzana w katalogu Biblioteki Narodowej w Warszawie. W: Biblioteka Narodowa w Warszawie [online].[Przeglądany 21 lipca 2016].
