Friedrich Gilly
| Friedrich Gilly | |||
| architekt, grafik | |||
|
| |||
| Data urodzenia | 16 lutego 1772 | ||
| Miejsce urodzenia | Dąbie (Altdamm) | ||
| Data śmierci | 3 sierpnia 1800 | ||
| Miejsce śmierci | Karlowe Wary | ||
Friedrich Gilly (1772-1800) – architekt i grafik.
Życiorys
Friedrich Gilly, architekt i grafik, urodził się 16 lutego 1772 roku w Dąbiu (Altdamm) koło Szczecina, zmarł 3 sierpnia 1800 roku w uzdrowisku Karlowe Wary (Karlsbad). Był synem wybitnego architekta Davida Gilly’ego. W latach 1772–1782 mieszkał w Stargardzie i tu rozpoczął naukę w szkole realnej. Ponieważ wcześnie wykazywał zdolności artystyczne, po przeprowadzce rodziny do Szczecina, w 1782 zaczął kształcić się prywatnie w zakresie rysunku i rytownictwa oraz zapoznawał się z pracą murarzy, cieśli i kamieniarzy. Ojciec zabierał go w podróże służbowe po Pomorzu, podczas których Friedrich nie tylko poznawał bliżej zawód budowniczego, ale i pomorskie budowle historyczne.
W 1788 roku przeniósł się wraz z rodziną do Berlina, gdzie już rok wcześniej zaznajomił się z tajnikami sztuki pejzażowej w pracowni malarza i akwaforcisty C.F.W. Schauba. W Berlinie podjął studia na Königliche Akademie der Künste (Królewskiej Akademii Sztuki) w klasie architektury Friedricha Becherera. Jednocześnie doskonalił się praktycznie jako tak zwany Conducteur surnuméraire (kierownik nieetatowy) w atelier Carla Gottharda Langhansa, jednego z głównych przedstawicieli klasycyzmu, twórcy Bramy Brandenburskiej w Berlinie. W 1790 roku pod opieką budowniczego J.H. Riedla odbył podróż studyjną do Holandii. Podczas trasy prowadzącej przez Utrecht, Amsterdam, Haarlem, Hagę i Rotterdam zapoznał się z budownictwem wodnym i następnie opracował na ten temat obszerny raport ilustrowany rysunkami technicznymi. W latach 1797–1798 podróżował do Anglii i Francji, gdzie pogłębiał wiedzę o budowlach teatralnych studiując nowoczesne rozwiązania z tego zakresu. Trudy intensywnej pracy i podróży odbiły się na jego zdrowiu, czego skutkiem była gruźlica.
Friedrich Gilly wcześnie podjął twórczą działalność. W 1789 roku, jako siedemnastolatek zaprojektował gmach teatru miejskiego dla Szczecina. Podczas podróży do Prus Zachodnich wykonał cykl rysunków sepią przedstawiających zamek w Malborku, które zaprezentował na wystawie akademii w Berlinie w 1795 roku. W tymże czasie otrzymał pierwsze zlecenie architektoniczne. Ta prestiżowa praca polegała na zaprojektowaniu i realizacji przebudowy wnętrz w bocznym skrzydle pałacyku w Schwedt nad Odrą. Pokoje były przeznaczone dla żony księcia Ludwika von Hohenzollern, Friederike von Mecklenburg-Strelitz. W 1797 roku Friedrich Gilly przedstawił monumentalny klasycystyczny projekt architektoniczny na pomnik Fryderyka Wielkiego w ramach konkursu rozpisanego przez akademię. Jednak ze względu na rozmach wymagający ogromnych nakładów projekt nie został przyjęty. Doświadczenia studyjne w dziedzinie budownictwa teatralnego umożliwiły mu podjęcie, wraz z Heinrichem Moserem, kierownictwa budowy berlińskiego teatru zaprojektowanego przez Langhansa. Potrzeba społecznego udzielania się i skupiania wokół siebie środowiska zainspirowała go do założenia wspólnie z przyjacielem Heinrichem Lentzem Privatgesellschaft jünger Architekten (Prywatnego Stowarzyszenia Młodych Architektów). Celem organizacji było podniesienie rangi zawodu. W 1799 młodszy Gilly rozpoczął pracę jako pedagog na nowo założonej Bauakademie (Akademii Budownictwa). Uczył rysunku technicznego, architektonicznego i malarstwa.
Friedrich Gilly jest autorem szeregu rysunków i rycin poświęconych budownictwu pomorskiemu. W 1787 roku wykonał akwafortę przedstawiającą budynek parlamentu pomorskiego (gmach Muzeum Tradycji Regionalnych Oddziału Muzeum Narodowego w Szczecinie, ul. Staromłyńska 27). W 1790 roku ilustrował rysunkami w sepii opis położonego w dolinie Odry tartaku napędzanego siłą wiatru, należącego do senatora Sannego (Beschreibung der dem Herrn Senator Sanne gehörigen bei Stettin auf der Oder gelegenen Windschneidemühle). W 1793 roku wykonał akwafortowa panoramę Szczecina z mostu Długiego zakomponowaną w stylu włoskiej weduty. Ilustrował akwafortami geograficzno-historyczną publikację Christiana Friedricha Wutstracka Kurze historisch-geographisch-statistische Beschreibung von dem königlich-preussischen Herzogthume Vor- und Hinterpommern (1793). Zamieścił tam między innymi widok klasycystycznego gmachu Königliche Cadetten Haus (Królewskiej Szkoły Kadetów) w Słupsku. Upamiętnił też hol ratusza w Stargardzie i wnętrze kaplicy rodu Ebersteinów w Nowogardzie.
Galeria
-
Widok gmachu Sejmu Stanów Pomorskich, 1787 r. -
Panorama Szczecina od strony Odry, 1793 r. -
Widok budynku Królewskiej Szkoły Kadetów w Słupsku, 1793 r. -
Widok holu Ratusza w Stargardzie, niedatowany. -
Widok na wiatrak senatora Sanne, 1790 r. -
Widok wnętrza kaplicy rodu v.Ebersteinów w Nowogardzie, 1794 lub 1795 r.
Bibliografia
- David Gilly (1748-1808) i Friedrich Gilly (1772-1800). Pomorskie aspekty twórczości dwu pruskich architektów, red. Ewa Gwiazdowska, Szczecin 2010.
- Friedrich Gilly (1772-1800). Innovation und Tradition klassizistischer Architektur in Europa, red. Gerd-Helge Vogel, X. Greifswalder Romantikkonferenz 2000, Güstrow 2002.
- Gwiazdowska Ewa, Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku, Szczecin 2001, s. 194, 236–237.
- Oncken Alste, Friedrich Gilly 1772-1800. Die Bauwerke und Kunstdenkmäler von Berlin, Berlin 1981, s. 132-133, il. tabl. 12a.
- Oncken Alste, Friedrich Gilly 1772-1800. Forschungen zur deutschen Kunstgeschichte Bd. 5, Jahresgabe des Deutschen Vereins für Kunstwissenschaft (Berlin) 1935, 132-133 i tabl.: 12a.
- Schmitz Hermann, Die Baumeister David und Friedrich Gilly in ihren Beziehungen zu Pommern, „Monatsblätter der GfPGuA“ 1909, nr 7/8, s. 109.
- Teut, Anna. Der Sohn Friedrich Gilly (1772–1800), W: David Gilly 1748–1808. Ein preussischer Landbaumeister Leben – Werk – Wirkung, Berlin 2008, s. 40–45.
