Monika Szwaja
| Monika Szwaja | |||
| pisarka, dziennikarka telewizyjna, pedagog, | |||
| |||
| Data urodzenia | 12 grudnia 1949 | ||
| Miejsce urodzenia | Krobielewko | ||
| Data śmierci | 22 listopada 2015 | ||
| Miejsce śmierci | Szczecin | ||
| Miejsce spoczynku | Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 25B-5-1) | ||
| Lokalizacja grobu | zobacz na mapie | ||
Monika Szwaja (1949-2015) – pisarka, dziennikarka telewizyjna, pedagog
Życiorys
Monika Zofia Szwaja urodziła się 12 grudnia 1949 roku w Krobielewku (pow. skwierzyński). Jej ojciec, Teofil Szwaja, był nadleśniczym w Krobielewku. Matka, Helena z d. Zakrzewska, była nauczycielką, absolwentką ukończonego jeszcze przed wojną seminarium nauczycielskiego w Zgierzu. Miała dwójkę starszego rodzeństwa, siostrę Małgorzatę i brata Andrzeja. Od najmłodszych lat była zafascynowana literaturą. Uczęszczała do V Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinie, gdzie ówczesny opiekun uczniowskiego pisma „Kaktus”, Marian Kowalski, powierzył jej redagowanie i prowadzenie tej gazetki. Współtworzyła także licealny kabaret literacki, do którego pisała teksty. Współpracowała z popularnym czasopismem młodzieżowym „Filipinka” jako autorka recenzji teatralnych. Po ukończeniu liceum próbowała podjąć studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, ale z braku punktów na studia nie została przyjęta. W latach 1971-1976 studiowała zaocznie polonistykę na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
W 1967 roku związała się z Ośrodkiem Telewizyjnym w Szczecinie. Przechodziła tam różne stopnie kariery zawodowej. Pracowała m.in w laboratorium telewizyjnym, potem była asystentką reżysera montażu, dysponentem, inspektorem programu, reporterką Kroniki. W redakcji publicystyki zrealizowała liczne autorskie programy i filmy dokumentalne. Współpracowała również z warszawską redakcją reportażu i dokumentu TVP. Po wprowadzeniu stanu wojennego została zwolniona z Telewizji. Wyjechała w Karkonosze, gdzie w miejscowości Podgórzyn przez dwa lata pracowała jako nauczycielka języka polskiego i historii. Przez kolejnych sześć lat uczyła w szkołach szczecińskich. Do Telewizji powróciła w 1989 roku. Pracę w szczecińskim Ośrodku TVP zakończyła na stanowisku komentatora.
Od 2002 roku zajmowała się pisaniem książek, z których wszystkie stały się prawdziwymi bestsellerami. Niektóre z nich miały kilka wydań. Akcja większości z książek rozgrywa się w Szczecinie. Prowadziła także własne wydawnictwo SOL, w którym publikowane są książki w czterech seriach: „Monika Szwaja”, „Monika Szwaja poleca”, „Dla Eli”, „Autorska”. Była autorką tekstu hymnu Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I stopnia w Szczecinie.
Po 2000 roku nawiązała współpracę z rozgłośnią Polskiego Radia w Szczecinie. W latach 2003-2004 była autorką cyklu felietonów pod nazwą Okiem Nudziary (felietony: Kino, Ludzie, którzy ratują, Oczy, O różnicach, Sytuacje awaryjne, Wzruszenia, Zapobiegajmy stresom). W 2011 roku Radio Szczecin wyprodukowało i wyemitowało audiobook z powieścią Zupa z ryby fugu, a w 2024 roku audiobook z powieścią Dziewice do boju.
W 2004 roku pisarka została wyróżniona honorowym tytułem Ambasador Szczecina.
Syn Wawrzyniec (ur. 1984) pracuje jako realizator dźwięku w rozgłośni Polskiego Radia w Szczecinie.
Zmarła 22 listopada 2015 roku w Szczecinie po długiej i ciężkiej chorobie. Została pochowana 28 listopada na Cmentarzu Centralnym (kw. 25B-5-1).
-
Podczas studiów -
Dyplom ukończenia studiów na UAM (1976) -
Podczas realizacji programu o jubileuszu V Liceum w Szczecinie (1998). Od lewej: Kazimierz Machaj, dyrektor szkoły w latach 1959–1967, oraz absolwenci szkoły - Monika Szwaja i Leszek Foltyn (operator)
-
W karykaturze Arkadiusza Gacparskiego (2003) -
W pokoju redakcyjnym ze szczotką książki Jestem nudziarą (2003) - fot. Robert Stachnik -
Na morzu (2013) - fot. K. Kajewska
Twórczość literacka
- 2004 – Zapiski stanu poważnego - Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa
- 2004 – Romans na receptę - Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa
- 2005 – Jestem nudziarą - Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa
- 2005 – Stateczna i postrzelona - Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa
- 2005 – Artystka wędrowna - Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa
- 2006 – Dom na klifie - Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa
- 2006 – Powtórka z morderstwa - Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa
- 2007 – Klub mało używanych dziewic - Wydawnictwo Sol, Grójec (wyd. II - 2010)
- 2008 – Dziewice, do boju! - Wydawnictwo Sol, Grójec (wyd. II - 2010)
- 2008 – Zatoka trujących jabłuszek - Wydawnictwo Sol, Grójec (wyd. II - 2010)
- 2009 – Gosposia prawie do wszystkiego - Wydawnictwo Sol, Grójec
- 2010 – Zupa z ryby fugu - Wydawnictwo Sol, Grójec
- 2011 – Nie dla mięczaków - Wydawnictwo Empik, Warszawa
- 2011 – Matka wszystkich lalek - Wydawnictwo Sol, Grójec
- 2013 – Anioł w kapeluszu - Wydawnictwo Sol, Grójec
- 2016 – Słońce świeci wszystkim (opowiadania) – Wydawnictwo Sol, Grójec
- 2017 – Dupersznyty, czyli zapiski stanu szwajowego - Wydawnictwo Sol, Grójec
Twórczość telewizyjna – wybrane programy, filmy i reportaże (scenariusz i realizacja)
| Tytuł | Opis | Data emisji |
|---|---|---|
| Lepiej niż ptaki | reportaż o pilotach Aeroklubu Szczecińskiego i ich pasji latania | 1977 |
| Pociak | reportaż o samolocie PO-2, jego historii i teraźniejszości, oraz pilotach, którzy na nim latali | 1978 |
| Fabryka urodzaju | program o Zakładach Chemicznych w Policach, produkujących nawozy sztuczne, oraz o szkodliwym wpływie zanieczyszczeń na okoliczną ludność i inwentarz | 1980 |
| Rura | o budowie rurociągu do przesyłu ciekłego amoniaku w Zakładach Chemicznych Police | 1980 |
| Latać | reportaż o pilocie-akrobacie Helmucie Stasiu, który stracił rękę podczas treningu i stara się odzyskać licencję pilota | 1980 |
| Śródmieście do remontu albo szkoła demokracji | reportaż o przebudowie tzw. kwartałów norweskich w Szczecinie - wypowiedzi i protesty wysiedlanych z kamienic rodzin | 1991 |
| Wieczór w tawernie | program z udziałem zespołów Skipper z Jastrzębia i Wielki Bełt ze Szczecina zrealizowany podczas festiwalu „Wiatrak '91” w Świnoujściu | 1991 |
| Filozofia Józefa Brody | reportaż o Józefie Brodzie z Istebnej, muzyku i nauczycielu | 1992 |
| Pan Broda i jego dzieci | improwizowany koncert w plenerze Józefa Brody z Istebnej i jego młodych wychowanków | 1992 |
| Chórmistrz | reportaż z przygotowań Chóru Akademickiego Politechniki Szczecińskiej pod kierunkiem prof. Jana Szyrockiego do wykonania Missa solemnis Beethovena | 1993 |
| „Gopło” - ballada o statku | reportaż o przeróbce na żaglowiec starego trawlera rybackiego „Gopło”, wycofanego z Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Odra” w Świnoujściu | 1993 |
| Życie bez muzyki to jakaś niedorzeczność | film o Janie Szyrockim i Chórze Politechniki Szczecińskiej od chwili jego powstania do 1993 roku | 1993 |
| Dom na jesień | reportaż o emerytowanych nauczycielach, Łucji i Januszu Szkudlarkach, i ich domu na „jesień”, wybudowanym własnymi rękoma nad Zalewem Szczecińskim | 1996 |
| W słońcu i we mgle | nastrojowa opowieść o małżeństwie Walkowiaków z Karsiboru (dzielnica Świnoujścia na odrębnej wyspie). Helena jest poetką, Konrad pracownikiem Urzędu Morskiego odpowiedzialnym za tor wodny. Obydwoje mieszkają na odludziu, na 13-ym kilometrze tego toru | 1996 |
| Powołani | reportaż o działalności hospicjum św. Jana Ewangelisty w Szczecinie pod kierownictwem ks. Marka Kujawskiego | 1997 |
| Wszystkie dzieci Szekspira | sceny ze Snu nocy letniej Szekspira w opracowaniu J. Wierzchowskiego i w wykonaniu dzieci ze Społecznej Szkoły Podstawowej nr 7 | 1997 |
| Czas ikony | niebanalna twórczość Tadeusza Zielińskiego - dla ducha maluje ikony, dla pieniędzy miniatury marynistyczne | 1998 |
| Rzeźbiarza Kostki rozmowa z diabłem | balladowa i nastrojowa historia Kazimierza Kostki, rzeźbiarza z Wodzicy k. Ustki, który rozmawia z... wyrzeźbionym przez siebie diabłem | 1998 |
| Tak jakoś kręce tym światem | filmowy portret 86-letniej Feliksy Boguckiej | 1998 |
| Rysio i inni | obraz życia w domu dziecka w Lubinie przez pryzmat światopoglądu 9-letniego Rysia | 1999 |
| Kobieta i kamienie | reportaż o mieszkance małej wsi niedaleko Drawska, która zarabia na życie dostarczaniem kamieni na tłuczeń do tamtejszego Rejonu Dróg Publicznych | 2000 |
| Od Stworzenia świata do African sanctus | jubileuszowy XXXV Festiwal Pieśni Chóralnej w Międzyzdrojach | 2000 |
| Żeby wystarczył pary | o gryfickiej ciuchci-retro i prognozach jej likwidacji | 2000 |
| Narodziny aniołów | reportaż o małżeństwie plastyków ceramików, Barbarze i Jacku Grabowskich ze wsi Warniłęg koło Złocieńca, którzy od lat rzeźbią anioły | 2001 |
| Karaiby w Kołobrzegu | festiwal karaibski, czyli fiesta karaibskiej Republiki Żeglarskiej w Kołobrzegu | 2002 |
| Pierwsza gwiazdka | reportaż o pierwszych świętach Bożego Narodzenia w rodzinie Agnieszki i Tomka Drabików ze wsi Gardno oraz ich dwanaściorga przysposobionych dzieci | 2002 |
| Tak jak w bajce, tylko naprawdę | reportaż o wiosce Hobbitów wybudowanej w Sierakowie Słowieńskim | 2002 |
| Bóg się rodzi... | najpiękniejsze polskie kolędy w wykonaniu Barbary Żarnowieckiej (sopran dramatyczny) | 2003 |
| Gorodok | reportaż o Kołominie, poradzieckim miasteczku garnizonowym w lasach Pojezierza Drawskiego | 2003 |
| Odejście mistrza | reportaż przypominający sylwetkę prof. Jana Szyrockiego, dyrygenta Chóru Politechniki Szczecińskiej | 2003 |
| Na skraju dwóch żywiołów | reportaż o pilotach-ratownikach z darłowskiej jednostki lotnictwa Marynarki Wojennej | 2004 |
W ośrodku telewizyjnym i w plenerze
-
W Dyspozyturze TV -
W kabinie samolotu akrobacyjnego Zlin Z-50. Na skrzydle bohater reportażu, pilot akrobata Paweł Pawlak, obok operator Tomasz Kosior (1977) - fot. Krystian Woźniewicz -
Umowa o pracę (1989)
-
Z realizatorem wizji, Krystianem Woźniewiczem, i z reżyserem montażu, Bogdanem Kondrattem (1990) -
Podczas realizacji programu z cyklu Lato na Pomorzu. Z Anną Lewandowską i Ireneuszem Paczkowskim (1999) -
Na planie cyklicznego programu Dom pełen zwierząt. Z dźwiękowcem Piotrem Klimkowiczem i operatorem Tomaszem Kosiorem (1999)
-
Z Mieczysławem Szewłogą podczas montażu elektronicznego (1999) -
W wozie transmisyjnym Radia Gdańsk (2001). Od lewej : Agnieszka Wolańska (prezenterka TVP Szczecin), Mirosław Samsonowski (inżynier wozu transmisyjnego Radia Gdańsk), Sławomir Szczepańczyk (realizator dźwięku TVP Szczecin), Monika Szwaja, Jarosław Zorn (realizator dźwięku Radia Gdańsk), Joanna Osińska (prezenterka TVP Szczecin), Wawrzyniec Szwaja -
Podczas realizacji reportażu o pilotach z Darłowa (2004)
-
Z realizatorem Andrzejem Miętusem (2005) - fot. Dariusz Aniołkowski -
(2005) - fot. Dariusz Aniołkowski -
Z realizatorem Rafałem Sory (2006)
Nagrody i wyróżnienia
- 1993 – „Publicysta Roku 1992”, tytuł przyznawany przez Stowarzyszenie Dziennikarzy RP
- 1996 – „Publicysta Roku 1995”, tytuł przyznawany przez Stowarzyszenie Dziennikarzy RP
- 2004 - wyróżnienie w plebiscycie „Publicysta Roku 2003”
- 2005 – Ambasador Szczecina 2004
-
Certyfikat „Publicystki Roku 1995” -
Wyróżnienia w plebiscycie „Publicysta Roku 2003” (2004). Od lewej: Leszek Wątróbski (publicysta niezależny), Jarosław Dalecki (Polskie Radio Szczecin), Monika Szwaja (Telewizja Szczecin), Elżbieta Karasiewicz („Głos Szczeciński”), Jan Zarzycki (przewodniczący zarządu SDRP) - fot. Robert Stachnik -
Ambasador Szczecina 2004 (2005)
Odznaczenia
- Srebrny Krzyż Zasługi
- Złoty Krzyż Zasługi
Zobacz także
Bibliografia
- Encyklopedia Szczecina Suplement 2 (pod red. Tadeusza Białeckiego), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2007
- Helena Kwiatkowska, Anna Kolmer, Jarosław Dalecki, Minidykcjonarz – z drugiej strony mikrofonu i ekranu tom II, Stowarzyszenie Dziennikarzy RP „Pomorze Zachodnie”, Szczecin 2021
- Słowem i piórem. 50 lat dziennikarstwa na Pomorzu Zachodnim (pod red. Tadeusza Białeckiego), SDRP, Szczecin 1996
Inne źródła
- Informacje i materiały uzyskane od Wawrzyńca Szwai
