Maciej Englert
| Maciej Englert | |||
| aktor, reżyser, dyrektor teatru | |||
| |||
| Data urodzenia | 17 lutego 1946 | ||
| Miejsce urodzenia | Sosnowiec | ||
Maciej Englert (ur. 1946) – aktor, reżyser, dyrektor Teatru Współczesnego
Życiorys
Maciej Englert urodził się 17 lutego 1946 w Sosnowcu. Jest synem Andrzeja Piotra Englerta i Barbary z Sutkowskich. Jego starszy brat Jan (ur. 1943) jest wybitnym aktorem i reżyserem teatralnym.
Studiował aktorstwo na Wydziale Aktorskim warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza. W grudniu 1967 roku wystąpił w roli Aleksandra Ignatiewicza Wierszynina w Trzech siostrach Antoniego Czechowa, przedstawieniu dyplomowym zrealizowanym pod kierunkiem prof. Mariana Wyrzykowskiego. Po ukończeniu studiów w 1968 roku został zaangażowany do Teatru Współczesnego. W tym samym roku zadebiutował rolą Chłopca w Dwóch teatrach Jerzego Szaniawskiego w reżyserii Erwina Axera. Wystąpił także w innych adaptacjach tego reżysera, m.in. w Marii Stuart Fryderyka Schillera (1969), Macbetcie Eugene'a Ionesco (1972) i Rzeczy listopadowej Ernesta Brylla (1975). Sporadycznie grał w przedstawieniach reżyserowanych przez Jerzego Kreczmara: Wielkim człowieku do małych interesów Aleksandra Fredry (1968), Metrze LeRoi Jonesa (1969) i Coctail Party Thomasa Stearnsa Eliota (1971). Równocześnie podjął studia reżyserskie, które po dwóch latach porzucił (1972). Wkrótce został asystentem Erwina Axera, który w młodym aktorze upatrzył swojego następcę. Pod jego okiem zrealizował swoje pierwsze przedstawienia, Iskrą tylko... Zbigniewa Jerzyny, które wyreżyserował w Teatrze Dramatycznym (1971) i Litość Boga Jeana Cau (1972), które zaadaptował na potrzeby Teatru Współczesnego.
W 1974 roku na zaproszenie ówczesnego dyrektora Państwowych Teatrów Dramatycznych w Szczecinie, Józefa Grudy, wyreżyserował Awans Edwarda Redlińskiego. Ogromny sukces sztuki oraz nagroda na Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu spowodowały, że niedługo później zaproponowano mu organizację i objęcie dyrekcji nowej, samodzielnej sceny Szczecina - Teatru Współczesnego, który miał powstać w miejce likwidowanych Państwowych Teatrów Dramatycznych. Z dniem 1 stycznia 1976 roku został powołany na stanowisko dyrektora naczelnego i artystycznego tej sceny. Obejmując to stanowisko był najmłodszym dyrektorem teatralnym w Polsce. Działalność teatru zainaugurował 13 marca 1976 roku wystawieniem sztuki Jubileusz Edwarda Redlińskiego we własnej reżyserii. W okresie kierowania szczecińską sceną (1976-1979) wystawił wiele sztuk cieszących się dużym powodzeniem zarówno u krytyków, jak i u szczecińskiej publiczności. Były to m.in. Macbett Eugène'a Ionesco, Lato i dym Tennessee Williamsa, Kurka wodna Stanisława Ignacego Witkiewicza, Wyzwolenie Stanisława Wyspiańskiego, Lot nad kukułczym gniazdem Dale'a Wassermana. Ten ostatni spektakl, w reżyserii Andrzeja Chrzanowskiego, został uznany przez krytyków i publiczność za jednen z najlepszych w historii szczecińskich scen. W 1978 roku w Rozgłośni Polskiego Radia w Szczecinie z udziałem Marty Lipińskiej i Mirosława Gruszczyńskiego zrealizował słuchowisko Raj, które było adaptacją Pamiętników Adama i Ewy Marka Twaina (prem. 26 marca 1978).
Równocześnie z działalnością w Szczecinie, od 1977 roku zatrudniony był na etacie reżysera w rodzimym Teatrze Współczesnym przy ul. Mokotowskiej 13 w Warszawie. Od września 1979 do 1981 roku był zastępcą dyrektora teatru. W 1981 roku przejął po Erwinie Axerze dyrekcję Teatru Współczesnego, który tą sceną kierował 32 lata. Od 1981 roku stanowiska dyrektora naczelnego i artystycznego piastuje do chwili obecnej. Zwraca uwagę na dobór repertuaru i jego wysoki poziom. Do najciekawszych prac reżyserskich okresu warszawskiego zalicza się m.in. Sen nocy letniej Williama Shakespeare'a (1983), Trzy siostry Antoniego Czechowa (1985), Mistrza i Małgorzatę Michaiła Bułhakowa (1987).
Uchodzi za jednego z najzdolniejszych i najbardziej utalentowanych polskich reżyserów teatralnych. Znany jest z umiejętności pracy z aktorem i dobrego z nim kontaktu oraz z zamiłowania do dobrej literatury, którą później adaptuje na potrzeby teatru. Jego przedstawienia zwracają uwagę dobrym warsztatem, wyobraźnią i sugestywną inscenizacją. Blisko współpracuje z Teatrem Telewizji, dla którego zrealizował ponad 30 spektakli. Wyreżyserowane przez niego w 1975 roku przedstawienie Arszenik i stare koronki wg Josepha Kesselringa zostało uznane przez Akademię Teatru Telewizji za jedno ze stu najlepszych spektakli w historii Telewizji Polskiej (tzw. Złota Setka Teatru Telewizji).
Sporadycznie grywał w filmach telewizyjnych i fabularnych. Wystąpił m.in. w serialu dla młodzieży Gniewko, syn rybaka (1969-1970) oraz w filmach Bolesławie Śmiałym (1971), Brylantach pani Zuzy (1971), Złotym Kole (1971), Palcu bożym (1972), Diable (1972), Dagny (1976). W 1975 roku zagrał Ignacego Chmieleńskiego w filmie Jarosław Dąbrowski, którego część zdjęć realizowana była w Szczecinie.
W latach 1992-1993 był członkiem Rady ds. Kultury przy Prezydencie RP.
Jego żoną od 1968 roku jest aktorka Marta Lipińska (ur. 1940), która przez pewien czas była także związana ze szczecińską sceną. Ich córka Anna (ur. 1972), absolwentka Akademii Sztuk Pięknych, jest kostiumografem, syn Michał (ur. 1975), jest operatorem filmowym.
Teatr (Szczecin)
| Tytuł | Autor | Reżyser | Forma twórczości | Postać | Teatr | Data premiery |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Awans | Edward Redliński | Maciej Englert | reżyseria | Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) | 8 maja 1974 | |
| Jubileusz | Edward Redliński | Maciej Englert | reżyseria | Teatr Współczesny | 13 marca 1976 | |
| Macbett | Eugène Ionesco | Maciej Englert | reżyseria, obsada aktorska | Macol | Teatr Współczesny | 3 kwietnia 1976 |
| Lato i dym | Tennessee Williams | Maciej Englert | reżyseria | Teatr Współczesny | 1 grudnia 1976 | |
| Farsa mrocznych | Michel de Ghelderode | Maciej Englert | reżyseria | Teatr Współczesny | 23 lutego 1977 | |
| Dożywocie | Aleksander Fredro | Maciej Englert | reżyseria, obsada aktorska | Leon Birbancki | Teatr Współczesny | 3 lipca 1977 |
| Kurka wodna | Stanisław Ignacy Witkiewicz | Maciej Englert | reżyseria | Teatr Współczesny | 28 stycznia 1978 | |
| Wyzwolenie | Stanisław Wyspiański | Maciej Englert | inscenizacja, reżyseria | Teatr Współczesny | 25 kwietnia 1978 | |
| Burza | William Shakespeare | Maciej Englert | reżyseria | Teatr Współczesny | 31 marca 1979 | |
| Łotrzyce | Agnieszka Osiecka | Mirosław Gruszczyński | opracowanie tekstu | Teatr Współczesny (Sala Prób) | 7 listopada 1981 |
Na scenie
-
Jaco Macol w Macbetcie (1976) - fot. Janusz Piszczatowski -
Jako Leon Birbancki w Dożywociu (1977) - fot. Janusz Piszczatowski
Programy teatralne do spektakli w reżyserii Macieja Englerta
-
Jubileusz (1976) - proj. graf. Marcin Stajewski -
Macbett (1976) - proj. graf. Marek Lewandowski -
Dożywocie (1977) - proj. graf. Marcin Stajewski
-
Kurka Wodna (1978) - proj. graf. Marcin Stajewski -
Wyzwolenie (1978) - proj. graf. Marek Lewandowski
Nagrody i wyróżnienia
- 1974 – Nagroda Młodych im. Hugona Morycińskiego za reżyserię Awansu Edwarda Redlińskiego w Państwowych Teatrach Dramatycznych w Szczecinie oraz nagroda środowiska studenckiego Torunia na XVI Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
- 1976 – nagroda za reżyserię Macbetta Eugène Ionesco w Teatrze Współczesnym w Szczecinie na XVIII Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
- 1977 – nagroda teatralna tygodnika „Przyjaźń” za reżyserię Największej świętości Iona Drucego w Teatrze Współczesnym w Warszawie
- 1977 – wyróżnienie za inscenizację Farsy mrocznych Michela de Ghelderode w Teatrze Współczesnym w Szczecinie na XIX Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
- 1977 – Nagroda Wojewódzka za preferowanie repertuaru współczesnego i osiągnięcia reżyserskie, Szczecin
- 1978 – Nagroda im. Konrada Swinarskiego za reżyserię przedstawienia Największa świetość Iona Drucego w Teatrze Współczesnym w Warszawie
- 1978 – Bursztynowy Pierścień
- 1978 – nagroda za reżyserię sztuki Wyzwolenie Stanisława Wyspiańskiego w Teatrze Współczesnym w Szczecinie na XX Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
- 1978 – nagroda dziennikarzy za interpretację sceniczną II aktu Wyzwolenia w Teatrze Współczesnym w Szczecinie na XX Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
- 1978 – nagroda za reżyserię sztuki Największa świętość w Teatrze Współczesnym w Warszawie na XVII Kaliskich Spotkaniach Teatralnych
- 1987 – nagroda artystyczna ministra kultury i sztuki I stopnia za wybitne osiąniecia artystyczne, w szczególnosci za adaptację i reżyserię Mistrza i Małgorzaty wg Michaiła Bułhakowa w Teatrze Współczesnym w Warszawie
- 1988 – nagroda TPPR im. Wandy Wasilewskiej za przedstawienie Mistrz i Małgorzata wg Michaiła Bułhakowa (nagroda nie przyjęta)
- 1988 – nagroda indywidualna „Trybuny Ludu” I stopnia za osiągnięcia w dziedzinie reżyserii, w szczególności za reżyserię przedstawienia Mistrz i Małgorzta wg Michiła Bułhakowa w Teatrze Współczesnym w Warszawie
- 1988 – nagroda tygodnika „Przyjaźń” za reżyserię Mistrza i Małgorzaty wg Michaiła Bułhakowa w Teatrze Współczesnym w Warszawie
- 1989 – Dyplom Honorowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych za upowszechnianie kultury polskiej za granicą w roku 1988
- 1993 – nagroda publiczności dla przedstawienia Najlepsi z przyjaciół Hugha Whitemore'a w Teatrze Współczesnym w Warszawie na XXXII Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych
- 2001 – III miejsce w plebiscycie publiczności na najlepszy spektakl Spotkań za Odwrót Williama Nicholsona w Teatrze Współczesnym w Warszawie na XL Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych
- 2002 – nagroda specjalna pozaregulaminowa za udaną kontynuację tradycji Teatru TV w przedstawieniu Pieniądze innych ludzi Jerry'ego Sternera na II Krajowym Festiwalu Teatru Polskiego Radia i TV „Dwa Teatry” w Sopocie
- 2002 – tytuł Najprzyjemniejszy Spektakl dla przedstawienia Odwrót Williama Nicholsona z Teatru Współczesnego w Warszawie w plebiscycie publiczności na VIII Ogólnopolskim Festiwalu Sztuk Przyjemnych w Łodzi
- 2003 – nagroda za reżyserię spektaklu Wniebowstąpienie Tadeusza Konwickiego w Teatrze Współczesnym w Warszawie na IX Ogólnopolskim Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej w Warszawie
- 2004 – nagroda w kat. konkurs telewizyjny za reżyserię spektaklu Kąpielisko Ostrów Pawła Huelle na IV Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie
- 2005 – nagroda za reżyserię spektaklu Wniebowstąpienie Tadeusza Konwickiego V Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie
- 2007 – nagroda za reżyserię spektaklu telewizyjnego Rozmowy z katem Kazimierza Moczarskiego na VII Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie
- 2009 – Feliks Warszawski za najlepszą reżyserię spektaklu To idzie młodość w Teatrze Współczesnym w Warszawie
- 2011 – nagroda dla najlepszego spektaklu i za reżyserię przedstawienia Skarpetki opus 124 z Teatru Współczesnego w Warszawie na XIII Polkowickich Dniach Teatru
- 2013 – Feliks Warszawski za całokształt twórczości
Odznaczenia
- 1978 – Zasłużony Działacz Kultury
- 1978 – Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego
- 1987 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- 2010 – złoty medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
- Srebrny Krzyż Zasługi
O Macieju Englercie
- (...) „Dożywocie” na scenie Teatru Współczesnego jest inscenizacją, pokazującą Fredrę inaczej, pokazującą sceny z obyczaju pewnych warstw Polaków pierwszej połowy XIX wieku. Jak zwykle w reżyserii Englerta spektakl niesie ciekawą myśl inscenizacyjną i daje się porównać z obrazem malarskim. Takim, któremu magiczne umiejętności nadają życie. (Jan Frycz, Dożywocie, „Kurier Szczeciński” 1977 nr 210)
- (...) Topografia teatralna w Polsce ma zrogowaciałe parametry przestrzennie. Tym radośniej, gdy ktoś się przepycha łokciami do przodu, gdy widać nową twarz. Kiedy w grę wchodzi nie nowa indywidualność aktorska czy reżyserska, lecz cały teatr - rzecz, staje się tym bardziej godna radości. Takim teatrem okazał się pod kierownictwem Macieja Englerta Teatr Współczesny ze Szczecina. Englert operuje małym, ale niezmiernie wyrazistym i zdyscyplinowanym ansamblem, nawiązał też stały kontakt ze scenografem, któremu chwalebny nawyk skrótowości narzuciła macierzysta telewizja (Marek Lewandowski). Ten ambitny zespół młodych ludzi przywiózł na Spotkania spektakl wyróżniony już kompletem nagród na tegorocznym festiwalu toruńskim: „Wyzwolenie” Wyspiańskiego. Wizja Englerta stanowi niewątpliwie symplifikację idei poety, lecz to symplifikacja ostentacyjnie zamierzona. Englert gra „Wyzwolenie” jako traktat o teatrze. (Witold Filler, Notatnik z Warszawskich Spotkań (I), „Express Warszawy” 1978 nr 273)
- (...) Maciej Englert odrzucił koncepcję „Wyzwolenia” jako narodowego misterium. Pominął kształt inscenizacyjny wpisany w ten dramat przez Wyspiańskiego. A także nie tylko osiągnięcia i rozwiązania, ale nawet sugestie kierunkowe swoich poprzedników, czyli całą tradycję inscenizacyjną i teatralną. Wybrał Wyzwolenie publicystyczne, a warstwę słowną „Wyzwolenia” potraktował jak materiał do ułożenia własnego scenariusza: o zmaganiach artysty o prawdę wśród społeczeństwa teatru, które ma być reprezentacją społeczeństwa w ogóle, a zostało przedstawione w karykaturze jako zbiorowisko jednostek milczących, pokrzywdzonych, bezwolnych. (Bożena Frankowska, Wyzwolenie od Wyspiańskiego, „Teatr” 1978 nr 8)
- (...) Na reżyserów teatrów właściwie nie powinniśmy narzekać (było kilku całkiem niezłych), ale dopiero Englert pokazał, czym może być naprawdę dobry teatr. Był to talent najczystszej wody, wsparty gruntowną wiedzą oraz tzw. instynktem. Podczas swego dyrektorowania zatrudniał różnych reżyserów, ale swego stempla nie zaniedbał przystawić nigdy. Każda premiera to było wydarzenie. Aktorzy potrafili wykrzesać z siebie wszystko, nawet jeśli nie mieli niczego do wykrzesania... Nigdy przedtem i nigdy potem szczeciński Teatr Współczesny nie siegnął takich wyżyn. (Piotr Zieliński, Okruchy pamięci, s. 57)
Bibliografia
- Kazimierz Braun, Teatr polski 1939-1989. Obszary wolności - obszary zniewolenia, Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa 1994
- Encyklopedia Szczecina t. I A-O (pod red. Tadeusza Białeckiego, autor hasła Ryszard Markow), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1999
- Zdzisław Sośnicki, 40 lat teatrów dramatycznych Szczecina (opracowanie części dokumentacyjnej Ryszard Markow i Elwira Rewcio), Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin 1985
- Piotr Zieliński, Okruchy pamięci. Szczeciński alfabet wspomnień, Wydawnictwo „Germa”, Szczecin 1999
Inne źródła
- Materiały ze zbiorów Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie
