Tadeusz Żuchniewski
| Tadeusz Żuchniewski | |||
| aktor, reżyser | |||
| |||
| Data urodzenia | 21 maja 1919 | ||
| Miejsce urodzenia | Mława | ||
| Data śmierci | 21 grudnia 1992 | ||
| Miejsce śmierci | Łódź | ||
| Miejsce spoczynku | Stary Cmentarz przy ul. Ogrodowej w Łodzi (kw. 4-7-22) | ||
Tadeusz Żuchniewski (1919-1992) – aktor, reżyser
Życiorys
Tadeusz Żuchniewski urodził się 21 maja 1919 roku w Mławie. Był synem Karola Żuchniewskiego i Teodozji z d. Hińczewskiej. Miał siostrę Halinę. W 1938 roku ukończył ośmioklasowe Gimnazjum w Mławie, a następnie podjął naukę w Państwowej Wyższej Szkole Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda w Warszawie. Wybuch wojny przerwał studia. Okupację spędził w rodzinnej Mławie, a także częściowo na robotach przymusowych w Niemczech.
Po wojnie zaangażował się do częściowo amatorskiego, częściowo zawodowego teatru w Słupsku. W 1946 roku został przyjęty na studia do Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Łodzi. Przez pierwszy rok studiował na Wydziale Instruktorów Teatrów Niezawodowych, później przeniósł się na Wydział Reżyserski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie (1947). Jeszcze w trakcie studiów został asystentem Józefa Wyszomirskiego, który w ramach Warsztatów Teatralnych PWST reżyserował sztukę Dom Bernardy Alba Federico Garcii Lorki w łódzkim Teatrze Wojska Polskiego (1949). W maju 1950 roku w warszawskiej PWST samodzielnie wyreżyserował Worobiowe góry Aleksandra Simukowa. Studia ukończył w tym samym roku, uzyskując stopień zawodowy dyplomowanego reżysera (dyplom nr 44).
W sezonie 1950/51 został zaangażowany do Państwowego Teatru Polskiego w Szczecinie, gdzie wyreżyserował trzy sztuki.
W 1951 roku przeniósł się na krótko do warszawskiego Teatru Ateneum. Rok później wyjechał na Dolny Śląsk, gdzie reżyserował w teatrach Świdnicy i Jeleniej Góry, m.in. Ich czworo Gabrieli Zapolskiej, Cyrulika sewilskiego Pierre'a A. Beaumarchais'go, Ruchome piaski Pawła Choynowskiego, Chirurga Aleksandra Korniejczuka. W 1952 roku wyjechał do Jeleniej Góry. Rok później został powołany na stanowisko kierownika artystycznego Państwowego Teatru Dolnośląskiego, które objął po Zuzannie Łozińskiej. Nadal reżyserował, m.in. Chwasty Janusza Warmińskiego i Dom na Twardej Kazimierza Korcellego, przedstawienia w których pierwsze kroki na scenie stawiał Franciszek Pieczka. Po dwóch latach, w lipcu 1955 roku, został przeniesiony na podobne stanowisko do Teatru Wybrzeże w Gdańsku. Tu wyreżyserował m.in. Balladynę Juliusza Słowackiego, Sześćdziesiąte ósme piętro Stewarda Donalda Ogdena, Schadzkę Jeana Anouilha (wspólnie z Zygmuntem Hübnerem), Sułkowskiego Stefana Żeromskiego, Rewizora Mikołaja Gogola. Sporadycznie także występował na scenie.
W 1958 roku wyjechał do Olsztyna, gdzie zamieszkał przy ul. Kościuszki 25. Wkrótce został zaangażowany jako reżyser do Teatru im. S. Jaracza. Na scenach Olsztyna i Elbląga wyreżyserował m.in. Wojnę i pokój Lwa Tołstoja, Romea i Julię Williama Shakespeare'a, Pierwszy dzień wolności Leona Kruczkowskiego, Zawiszę Czarnego Juliusza Słowackiego, Łowców głów Maxa Regniera, Zemstę Aleksandra Fredry, Kuglarzy Zdzisława Skowrońskiego, Norę, czyli dom lalki Henrika Ibsena, Fizyków Friedricha Dürrenmatta. Także grał. Gościnnie reżyserował także w innych miastach, m.in. w Szczecinie (1960), Białymstoku (1963, 1964, 1966), Łodzi (1966, 1967), Częstochowie (1966). W latach 1967-1972 związał się z Teatrem Ziemi Pomorskiej w Grudziądzu. Tu wystawił m.in. Fircyka w zalotach Franciszka Zabłockiego, Lekkomyślną siostrę Włodzimierza Perzyńskiego i Marię Stuart Juliusza Słowackiego.
Ponownie w Szczecinie od 1975 roku. Do przejścia na emeryturę związany był z Teatrem Polskim. Współpracował z Teatrem Krypta.
Dla Teatru Telewizji wyreżyserował Znachora Aleksandra Borina (1981). Sporadycznie współpracował z Polskim Radiem.
W 1962 roku został kandydatem na członka SPATiF-ZASP. W maju 1965 roku, uchwałą Prezydium ZG SPATiF-ZASP, uzyskał stopień członka rzeczywistego tego stowarzyszenia. Należał do Związków Zawodowych Pracowników Kultury i Sztuki.
Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Halina Żuchniewska z d. Zakrzewska (1922-1982). Z tego związku miał córkę Barbarę (po mężu Błaszczyk). Po śmierci żony zawarł związek małżeński z aktorką Gizelą Piotrowską (1932-2003).
Zmarł 21 grudnia 1992 roku w Łodzi. Jest pochowany wraz ze swoją pierwszą żoną na Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej w Łodzi (kw. 4-7-22).
Prywatnie
-
Olsztyn (1961) - fot. Tadeusz Trepanowski -
Elbląg (1961) -
-
W karykaturze Ludwika Piosickiego
Działalność artystyczna (Szczecin)
Teatr
| Tytuł | Autor | Reżyseria | Forma twórczości | Rola | Teatr | Data premiery |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Śnieżek | Walentina Lubimowa | Tadeusz Żuchniewski | reżyseria, obsada aktorska | Tompson | Państwowy Teatr Polski | 2 grudnia 1950 |
| Moralność pani Dulskiej | Gabriela Zapolska | Tadeusz Żuchniewski | reżyseria | Państwowy Teatr Polski (scena filialna: Teatr Współczesny) | 13 marca 1951 | |
| Rubikon | Flora Bieńkowska | Tadeusz Żuchniewski | reżyseria | Państwowy Teatr Polski | 11 sierpnia 1951 | |
| Dwie barwy krwi | Harald Hauser | Tadeusz Żuchniewski | reżyseria | Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) | 30 listopada 1960 | |
| Motyle są wolne | Leonard Gershe | Krzysztof Rotnicki | obsada aktorska | Ralph Austin | Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) | 30 października 1975 |
| Warszawianka | Stanisław Wyspiański | Wanda Laskowska | obsada aktorska | Pułkownik Strzelców | Państwowe Teatry Dramatyczne (Sala Księcia Bogusława X w Zamku Książąt Pomorskich) | 20 grudnia 1975 |
| Papierowy kochanek | Jerzy Szaniawski, z wierszami śpiewanymi Juliana Tuwima | Maria Straszewska | obsada aktorska | Tauber | Teatr Polski | 10 kwietnia 1976 |
| Ta mała ziemia | Georgi Dżagarow | Andrzej Ziębiński | obsada aktorska | Profesor Dimow | Teatr Polski | 6 czerwca 1976 |
| Wyprawa po zielony metal | Jerzy Jesionowski | Ewa Kołogórska | obsada aktorska | Naczelny | Teatr Polski | 5 listopada 1976 |
| Ślub | Witold Gombrowicz | Krystyna Tyszarska | obsada aktorska | Kanclerz | Teatr Polski | 19 listopada 1976 |
| Przedwiośnie | Stefan Żeromski | Janusz Bukowski | obsada aktorska | Ojciec | Teatr Polski | 12 marca 1977 |
| Kartoteka | Tadeusz Różewicz | Jan Jeruzal | obsada aktorska | Mężczyzna | Teatr Polski | 25 maja 1977 |
| Książę Niezłomny | Juliusz Słowacki | Bohdan Cybulski | obsada aktorska | Don Żuan | Teatr Polski | 27 lipca 1977 |
| Kopciuszek | Irena Prusicka | Ewa Kołogórska | obsada aktorska | Wielki Ochmistrz | Teatr Polski | 4 grudnia 1977 |
| Pan Tadeusz | Adam Mickiewicz | Janusz Bukowski | obsada aktorska | Jankiel | Teatr Polski | 4 lutego 1978 |
| Starzec i strzała | Nikoła Rusew | Jan Błeszyński | obsada aktorska | Dragita | Teatr Polski | 18 listopada 1978 |
| Mistrz Piotr Pathelin | Anonim francuski | Ewa Kołogórska | obsada aktorska | Pathelin | Teatr Krypta (sala taneczna Zamku) | 20 stycznia 1979 |
| Dwór nad Narwią | Jarosław Marek Rymkiewicz | Janusz Bukowski | obsada aktorska | Abramek | Teatr Polski | 19 maja 1979 |
| Egzamin | Jan Paweł Gawlik | Wanda Laskowska | obsada aktorska | Wizytator | Teatr Polski | 14 października 1979 |
| Czerwony Kapturek | Eugeniusz Szwarc | Ewa Kołogórska | obsada aktorska | Leśniczy | Teatr Polski (Dom Kultury „Korab” Stoczni im. A. Warskiego) | 24 listopada 1979 |
| Biorę z tobą ślub | Jadwiga Wilanowska | Janusz Bukowski | obsada aktorska | Stefan | Teatr Polski (Sala Prób) | 27 maja 1980 |
| Arteusz, czyli legenda o świętej Ancili, Rajskim Ptaku | Miroslav Krleža | Ante Jelaska (Jugosławia) | obsada aktorska | Strażnik grobu św. Ancili | Teatr Polski | 25 października 1980 |
| Lilla Weneda | Juliusz Słowacki | Janusz Bukowski | obsada aktorska | Harfiarz I | Teatr Polski | 13 grudnia 1980 |
| Odprawa posłów greckich (oraz Sąd Parysa J. Lochera, Do miłości J. Kochanowskiego, anonimowe teksty staropolskie) | Jan Kochanowski (oraz Jakub Locher z Fryburga, anonimowi autorzy staropolscy) | Bernard Ford Hanaoka | obsada aktorska | (Kanon tekstów staropolskich) | Teatr Polski (Sala Księcia Bogusława X w Zamku Książąt Pomorskich) | 6 marca 1981 |
| Śluby panieńskie, czyli Magnetyzm serc | Aleksander Fredro | Andrzej Zaorski | obsada aktorska | Jan | Teatr Polski | 9 kwietnia 1981 |
| Łyżki i księżyc | Emil Zegadłowicz | Ryszard Major | obsada aktorska | Redaktor | Teatr Polski | 27 września 1981 |
| Betleem polskie | Lucjan Rydel | Henryk Giżycki | obsada aktorska | Arcykapłan; Święty Józef | Teatr Polski | 15 stycznia 1982 |
| Inferno | August Strindberg | Zbigniew Wróbel | obsada aktorska | Pastor, brat Laury | Teatr Polski (Sala Prób) | 27 lutego 1982 |
| Zemsta | Aleksander Fredro | Andrzej Rozhin | obsada aktorska | Mularz | Teatr Polski (Sala Prób) | 5 czerwca 1982 |
| Miarka za miarkę | William Shakespeare | Irena Wollen | obsada aktorska | Szumowina | Teatr Polski (Sala Księcia Bogusława X w Zamku Książąt Pomorskich) | 3 grudnia 1982 |
| Ulisses | Maciej Słomczyński wg Ulissesa Jamesa Joyce'a | Wanda Laskowska | obsada aktorska | Power; Pijak; Intelektualista | Teatr Polski | 24 marca 1983 |
| Dwie głowy ptaka | Władysław Terlecki | Andrzej Rozhin | obsada aktorska | Strażnik | Teatr Polski | 21 maja 1983 |
| O dwóch takich, co ukradli księżyc | Bogusława Czosnowska na podst. powieści Kornela Makuszyńskiego | Bogusława Czosnowska | obsada aktorska | Hrabia Mortadella; Czarownik | Teatr Polski | 22 września 1983 |
| Porwanie Sabinek | Franz i Paul Schönthan, Julian Tuwim (adaptacja) | Bogusława Czosnowska | obsada aktorska | Profesor Paweł Owidowicz | Teatr Polski | 18 grudnia 1983 |
| Szkoła żon | Molière | Zbigniew Chrzanowski | obsada aktorska | Notariusz | Teatr Polski | 4 marca 1984 |
| Doña Rosita, czyli kukły i maczuga | Federico Garcia Lorca | Lena Szurmiej | obsada aktorska | Ksiądz | Teatr Polski | 19 maja 1984 |
| Dom otwarty | Michał Bałucki | Ewa Kołogórska | obsada aktorska (gościnnie) | Telesfor | Teatr Polski | 8 marca 1985 |
Na scenie i za kulisami
-
Tadeusz Żuchniewski (Profesor Dimow) i Wiesław Zwoliński (Profesor Radew) w sztuce Ta mała ziemia (1976) -
-
Tadeusz Żuchniewski (Stefan) i Ewa Wawrzoń (Irena) w Biorę z tobą ślub (1980) - fot. Zbigniew Ryngwelski
-
Zbigniew Mamont (Kubacki) i Tadeusz Żuchniewski (Stefan) w Biorę z tobą ślub (1980) - fot. Zbigniew Ryngwelski -
Po spektaklu Lilii Wenedy (1980) - fot. Zbigniew Ryngwelski -
Włodzimierz Matuszak (Arnolf) i Tadeusz Żuchniewski (Notariusz) w Szkole żon (1984)
-
Jako Jankiel w Panu Tadeuszu (1978) -
Od lewej: NN, Bohdan Rzeszowski (Świerszcz), NN, Tadeusz Żuchniewski (Leśniczy) w Czerwonym Kapturku (1979) - fot. Zbigniew Ryngwelski -
Tadeusz Żuchniewski (Profesor Owidowicz) i Marian Nosek (Gromski) w Porwaniu Sabinek (1983) - fot. Jacek Fijałkowski
Telewizja
| Tytuł | Autor | Reżyseria | Postać | Teatr | Data premiery |
|---|---|---|---|---|---|
| Porwanie Sabinek | Paul von Schonthan, Julian Tuwim (adaptacja) | Bogusława Czosnowska | Prof. Owidowicz | Teatr Telewizji (cykl: Wieczór w teatrze) - przeniesienie z Teatru Polskiego | 18 grudnia 1983 |
Prelekcje
- 1975 – O teatrze i jego formach, Klub „Starówka”, Szczecin (22 września)
Nagrody i wyróżnienia
- 1968 – nagroda za reżyserię sztuki Mieszczanie Maksyma Gorkiego w Teatrze Ziemi Pomorskiej w Grudziądzu na X Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
- 1977 – nagroda za rolę Ojca w sztuce Przedwiośnie w Teatrze Polskim w Szczecinie na XIX Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
- 1977 – nagroda redakcji „Nowości” na XIX Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu
Odznaczenia
- 1954 – Złoty Krzyż Zasługi
- 1964 – Złoty Krzyż Zasługi
- 1974 – Zasłużony Działacz Kultury
- 1985 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Bibliografia
- Zdzisław Sośnicki, 40 lat teatrów dramatycznych Szczecina (opracowanie części dokumentacyjnej Ryszard Markow i Elwira Rewcio), Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin 1985
Inne źródła
- Materiały i fotografie ze zbiorów Barbary Błaszczyk, Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie i ZASP w Szczecinie
- Programy teatralne ze zbiorów Andrzeja Androchowicza
