Ulica Jacka Malczewskiego
| |||
| Ulica Jacka Malczewskiego | |||
| Śródmieście | |||
| |||
| Nazwa pełna | Jacka Malczewskiego | ||
| Nazwa niemiecka | Birkenstraße, Birkenallee | ||
| Osiedle | Drzetowo-Grabowo; Śródmieście-Północ; Centrum | ||
| Dzielnica | Śródmieście | ||
| Długość (m)[i] | 1479,4 | ||
| Zobacz ulicę na: | |||
|
Mapa Google. | ||
|
Google Street View. | ||
|
Interaktywny Plan Miasta Szczecin. | ||
Ulica Jacka Malczewskiego ― ulica w centrum Szczecina o długości ok. 1,5 kilometra, prowadząca wzdłuż Parku S. Żeromskiego od ulicy Parkowej do Alei Wyzwolenia, której przedłużeniem jest ulica Generała Ludomiła Rayskiego. Park im. Stefana Żeromskiego przylega do tej ulicy na odcinku od ul. Parkowej do ulicy Matejki.
Została utworzona w czasach niemieckich w roku 1875 pod nazwą Birkenalee. Na zniszczonym podczas II wojny światowej na terenie obejmującym odcinek między ulicą Matejki a Aleją Wyzwolenia w latach 60. XX wieku wybudowano 4-piętrowe bloki mieszkalne tworzące Osiedle Grunwaldzkie.
Znajduje się tu m.in. Szkoła Podstawowa Nr 56 im. kpt. ż.w. Konstantego Maciejewicza oraz oraz Przedszkole Publiczne nr 41 „Źródełko”. Ponadto w narożniku z al. Wyzwolenia w 2010 oddano do użytku biurowiec Oxygen.
Historia
Przed rokiem 1945
Przedwojenna nazwa ulicy Birkenalee pochodziła słowa „brzoza” — dominującego gatunku drzew rosnących wzdłuż ulicy.
Do roku 1873 teren ten był objęty zakazem zabudowy w związku z ograniczeniami przepisów dotyczących przedpola twierdzy.
Najwcześniej zabudowano rejon ulicy pomiędzy Aleją Wyzwolenia a ulicą Matejki kamienicami czynszowymi dla średnio zamożnego społeczeństwa. Projektantem zabudowy był George Hausmann. Powstała tu stosunkowo gęsta siatka ulic o układzie szachownicowym. Wybudowano tu wiele kamienic z secesyjnymi i klasycystycznymi zdobieniami. Później, w latach 80. XIX w. wzniesiono kamienice w pobliżu ulicy Parkowej. W latach 90. XIX w. zabudowano narożniki z ulicą Jana Kazimierza. Pod nr 7 funkcjonowała wówczas scena "Thalia Theater", później "Concordia Theater". Przed I wojną światową w sąsiedztwie renomowanej kliniki "Trzy Dęby" przy ul. Żubrów powstały kolejne budynki o wysokim standardzie. W latach 30. XX w. pod numerami 5-7 wzniesiono okazały gmach wg projektu znanego szczecińskiego architekta Gustava Gaussa.
W przedwojennym Szczecinie w 1879 roku uruchomiono tramwajową komunikację konną, przez ulicę Malczewskiego od ul. Parkowej do ul. Matejki wiodła wtedy trasa drugiej linii z Frauendorf (Golęcin) do Bellevue (Pomorzany). Po zainstalowaniu trakcji elektrycznej od 1912 na tej trasie jeździły tramwaje elektryczne linii 7.
Już kilka lat przed wybuchem II wojny światowej Szczecin stał się jednym ze strategicznych ośrodków przemysłowych III Rzeszy, dlatego podczas wojny miasto stało się celem ataków. Birkenallee także ucierpiała — po makabrycznym nalocie w nocy z 29/30 sierpnia 1944 na odcinku od al. Wyzwolenia a ul. Matejki zaledwie jednej kamienicy nie strawił pożar (pod nr 34).
Po roku 1945
Podczas II wolny światowej niemal cała część zabudowy pomiędzy ul. Matejki a al. Wyzwolenia uległa zniszczeniu podczas bombardowań, zachowała się tylko kamienica pod numerem 34, wpisana do rejestru budynków. Po wojnie polskie władze stopniowo odbudowywały miasto. Puste place po zniszczeniach wojennych stopniowo wypełniano zabudową. W latach 60. XX wieku pomiędzy al. Wyzwolenia, ul. Bazarową a ul. Matejki powstało tu Osiedle Grunwaldzkie. Powstawały także wyższe bloki mieszkalne. Budynek przy narożniku Wyzwolenia i Malczewskiego w 1968 wyróżniono tytułem „Mister Szczecina”. W 1972 nagrodę tę otrzymał wieżowiec Domu Marynarza wzniesiony między ulicami Matejki i Żubrów. Wieżowcami zabudowano także działki po drugiej stronie ulicy Malczewskiego aż do ulicy Matejki. W dalszej części ulicy w kierunku ul. Parkowej została w mniejszym stopniu zniszczona, pozostały kamienice z XIX wieku. Pojedyncze plomby, m.in. przy narożniku ul. Jana Kazimierza, realizowano na początku lat 90. XX w. W narożniku ulic Malczewskiego i al. Wyzwolenia w 2010 roku oddano do użytku biurowiec „Oxygen”. Zabytkowa kamienica pod nr 34, została odrestaurowana i obudowana z obu stron, tworząc tzw. „szczecińską kanapkę”. Tuż obok znajduje się zbudowane w 2003 Centrum Handlowe „Galaxy”, którego jeden bok leży wzdłuż ul. Malczewskiego aż do al. Wyzwolenia, a naprzeciw po drugiej stronie ul. Malczewskiego widzimy wspomniany „Oxygen”.
W 1967 uruchomiono nową linię tramwajową nr 10 od stoczni remontowej do ulicy Wawrzyniaka na całej długości ulicy Malczewskiego. Tory na odcinku od al. Wyzwolenia do ul. Matejki przestały być użytkowane w 1973, po czym zalano je asfaltem. W 1970 uruchomiono nową linię 11 na odcinku między ul. Parkową a ul. Matejki. Obecnie wzdłuż ulicy Malczewskiego prowadzą tory kolejowe na odcinku od ulicy Parkowej do ulicy Matejki i jeżdżą nimi tramwaje linii 5 i 11 (okresowo się to zmienia w związku z trwającymi przebudowami).
Galeria
Przed rokiem 1945
-
Restauracja Hagen pod nr 24 (1905-1909)
fotopolska.eu -
Zabudowa ulicy od nr 36 do 41 (obecnie tylko pod nr 34)
fotopolska.eu -
Biurowiec pod nr 6 (1924-1925)
fotopolska.eu
Po roku 1945
-
Widok na ulicę od strony al. Wyzwolenia (1947)
fotopolska.eu -
Malczewskiego 17-20 w budowie (1960)
fot. W. Chromiński -
Malczewskiego 17-20 (1965)
fot. W. Chromiński -
Biurowiec 'Oxygen' pod nr 26 (2013)
fot. Mariusz Brzeziński fotopolska.eu -
'Szczecińska kanapka' pod nr 34 (2023)
fot. E. Skórska -
Biurowiec Zakładu Energetycznego pod nr 6 (2021)
fot. Hauka fotopolska.eu
Numeracja a przynależność dzielnicowa
- Drzetowo-Grabowo: 1 - 12
- Śródmieście-Północ: 13 - 24
- Centrum: 34 - 36
Bibliografia
- Encyklopedia Szczecina. Wydanie jubileuszowe z okazji 70-lecia polskiego Szczecina. Red. T. Białecki. Szczecińskie Towarzystwo Kultury, Szczecin 2015. ISBN 978-83-942725-0-0
- Encyklopedia Szczecina. T. I. (A-O). Red. Tadeusz Białecki. Szczecińskie Towarzystwo Kultury, Szczecin 1999, s. 585. ISBN 83-7241-089-5
- Bogna Skarul. Szczecińska "kanapka" z XIX wieku już w pełnym blasku. Wkrótce wprowadzą się do niej lokatorzy. Głos Szczeciński z 4 lipca 2023 (dostęp 3.11.2023)
